Otizm Spektrum Bozukluğu (Ⅰ): Giriş

Herkese tekrar merhaba dikensiz gül bahçesi vaat etmiyoruz

podcastinin yeni bölümünden size sesleniyoruz.

Bu podcast de benimle beraber profesör doktor timuçin ural,

profesör doktor cem adoğlu ve doktor ibrahim aylak var bu.

Podcast bölümünde biz otizm hakkında konuşmayı düşündük. 2

Nisan yeni bitti. 2 Nisan otizm farkındalık günüydü ve biz bu

farkındalık gününden sonra otizmle ilgili konuşarak buna

katkı sağlamak istedik açıkçası. Eee podcast bölümüne başlamadan

önce Cengiz. Cengiz'e selam söyleyebiliriz.

Belki dokuzuncu bölümümüz ile onu da İptal ediyor.

Sonrasında podkezine devam edelim.

Şimdi otizmden konuşacağız. Belki önce hani otizm nedir onun

hakkında biraz tartışabiliriz aslında.

Aslında otizm, yani diğer psikiyatrideki tanılar gibi yani

çoğu tanı gibi yunancadan gelen bir isim.

Auto sözcüğünden auto sözcüğünden türemiş, yunanca'dan

burada autos'dan kastımız. Hani o otonomedeki gibi kendi

kendine olma halinden kaynaklı bir durum sebebiyle aslında bu

isim türetilmiş. Literatüre baktığımızda da ilk

defasında blueler tarafından otizm ifadesi kullanılmış

kavramı kullanılmış. Ama böyleler bunu kullanırken

farklı bir bağlamda kullanmış. Şizofrenideki otizmden

bahsetmiş. Daha önceki bölümlerde

konuşmuştuk. Bunlar hani oradaki içe

çekilmeden sosyal olarak içe çekilmeden bahsederken otizmden

bahsetmiş ama daha sonrasında literatüre girişi başka bir

vesileyle oluyor. Çocuk psikiyatristleri sayesinde

oluyor aslında. Belki ibrahim'e sorarak

başlayabilirim. Ibrahim hani modern psikiyatri

de otizm tam olarak ne oluyor, otizm nedir?

Bize biraz anlatabilir misin? Sözlü sorusu sorar gibi sordun

Tahsin böyle. Anlat bakalım.

Bilemezse kalacak. Teşekkür ederim, teşekkür

ederim. Tahsin bir kere şeyi söyleyin.

Biz herhalde ihtisasın başından itibaren aslında otizmi cem

hoca'dan öğrendik. O yüzden bu soruna belki de cem

hoca'nın derslerinden ya da kitaplarından yanıt vereceğim.

Şimdi cem hoca da kayıtlı olduğu için acaba doğru öğrenmiş miyim

gibi bir imtihan da olacak benim için ama.

Cem hoca'nın yaklaşımıyla başlarsak otizmi. 2 hükümet de

toplanan belirtiler olarak ele alıyor.

Zaten aslında DSM de böyle alıyor ama cem hoca'nın ekstra

vurguladığı şey bir daha cem hoca demeyeceğim.

Bu da son en son en çok vurguladığı şey bu 2 kümedeki

belirtilerin birbirleriyle ilişkili olması, bu ilişkili

kısmını vurguluyor ve ilişkili derken şunu kastediyor.

Otizmdeki belirtiler birbirlerinin belirmesinde

biçimlendirilmesinde bazen şiddetlenmesinde ya da yerleşip

kalmasında süreyenleşmesinde belirleyici oluyorlar.

Bunun bir psikiyatrik tanı için önemi ne?

Aslında otizmin iç tutarlarının yüksek olduğunu gösteren bir

şey. Yani belirtiler birlikte hareket

ediyorsa iş tutarlı yüksek ve dolayısıyla da geçerliliği

psikiyatrideki bir tanılardaki sorunlardan biri olan.

Geçerlilik sorununa daha az takılıyor diyebiliriz.

Otizm için aslında psikiyatrik rahatsızlıklar için geçerliliği

yüksek bir tanı otizm. Peki bu 2 kümet dediğimiz

belirtiler ne birinci küme aslında kelimenin anlamında

içinde barındıran otistik özellikler dediğimiz.

Belirtiler yani etkileşimde iletişimde ya da ve sosyal

ilişkilerde kısıtlılık, yetersizlik ve veya atiplik

olması gibi tarif edebiliriz. Birinci belirtileri bunları

aslında kişinin dış dünyayla ilişkisi üzerinden tanımlanan

belirtiler diyebiliriz. Yani dikkatin ya da ilginin

dışarıdan çok bazen tamamen kendi yaşantısına yönelik

olması. Dış dünyayla etkileşimini kendi.

Ilgisinin biçimlendirmesi yani böyle yani şu şunu

söyleyebiliriz, mesela herhangi bir etkileşimde monolog gibi bir

monolog konuşma belki örnek şeklinde örnek verebiliriz.

Aslında kendi ilgisinin o etkileşime hakim olmasını

kastediyorum. Örneğin doğru mu?

Bilmiyorum ama bu. Bu şekilde ikinci kümede değilse

aslında daha çok bildiğimiz belki de.

Belirtiler yer alıyor. Mesela davranış repertuvarında

düşüncede, ilgi alanlarında kısıtlılık veya katılık esnek

olamama, yineleme eğilim mi? Yani bu tabii hem karmaşık

davranış kalıplarını mesela sosyal ilişkideki tutumları.

Ve iletişim tarzını hem de bazen daha çok görünür olan basit

sterotipik yani basma kalıp hareketleri kapsıyor.

Ya da başka diğer bir belirtti. Kendisine uygun olan ya da

öğrendiği bazı davranış örüntülerini katı bir biçimde

sürdürme ve tekrarlama eğilimi, kimi kurallara aşırı bağlılık,

değişime, gönülsüzlük, direnç, değişiklikten rahatsızlık duyma.

Ilginin dikkatin belli bir alana yönelmesi ama bu müptehem bir

belirti gibi görünebilir ama buradaki belki en önemli

ölçütümüz yaşamı işgal edecek bir yoğunluk ve hevesle

yönelmesi diyebiliriz. Yani temel kabaca şeydeki

otizmdeki belirtiler bunlar tabi.

Bunun yanında mesela duyumların keskin olması olabilir.

Duyumların algılanmasında atipik özellikler cem hoca, belki bu

bunu daha detaylı da söz edebilir.

Algılarda hassasiyet daha detaylı da söz edebilir derken

mesela ayrı tanı başlıkları olarak tanımlanmak istenen bazı

gibi rahatsızlıklar aslında. Otizmde ayrı bir tane olarak

değil de bazen bir bileşen olarak bulunabiliyor.

Onun dışında bazen tabii ağrı ya da sıcaklık gibi duyumlara

hassasiyet, tam tersine duyarsızlık gibi de oluyor.

Bazı otizm hastaları da işte böyle.

Kendisine zarar verme davranış olduğumda acaba canı yanmıyor

mu? Diye yakınları ya da bakım

verenleri sorabiliyor galiba o yani söz edilen belirtti.

Bu belirtti. Son olarak da duygu

denetimindeki yetersizlik. Diyebiliriz.

Otizmindeki ikinci kümedeki belirtilerek.

Peki ya? Otizmle ilgili birden fazla

semptom saydın aslında. Peki şu.

Yani şu an hani günümüzde alan dışından dinleyenler de

olabileceğini varsayarak soracağım bunu hani genelde hani

bir çocukluk çağı hastalığı olarak görülüyor ya aslında

artık öyle olmadığını da biliyoruz.

Hani yetişkinlikte tanı olunabilen vakalar olduğunu da

biliyoruz. Ne değişti de hani bu şeyler

oldu sence? Sana sorayım dedim.

Şimdi çocuk. Neden daha kolay tanı

koyabiliyoruz ya da neden daha kolay tanıyabiliyoruz?

Artık eskisinden farklı olarak aslında sormak istediğim bu.

Yani otizm özelinde eğer soracaksanız şimdi cem hoca'nın

yanında konuşturuyorsun benim de yani çalmak otizm özelinde eğer

soruyorsan tabi otizmle ilgili bilginin ve duyarlı artması

burada söz konusu. Yani farkındalığın artması söz

konusu. Dolayısıyla bil.

Aynı zamanda artması ayrıca nöro gelişimsel bozukluklar olarak şu

an tanımlanan grupla ilgili yaklaşımın yani nör gelişimsel

bozukluklar tanımının ortaya atılmasıyla şimdi nörle

gelişimsel bozukluklar dediğimizde buna belli bir

yaklaşım geliştirmemiz gerekiyor.

Şöyle ki, nör gelişimsel dediğimizde oradaki durum her

neyse doğuştan itibaren var. Bu dikkat eksikliği hipersiz de

bozukluğu içinde geçerli zeka geriliği için de geçerli ama

belirti vermesi. Doğuştan itibaren olmayabilir.

Mesela dikkat gibi kompleks bir yetimizin yaşamın ilk 6 ayında

ortaya çıkmasını beklemeyiz. Yani, eğer dikkatle ilgili bir

sorun varsa. Belki okula gittiği zaman

başlar. Dikkatle ilgili sorun ve tanı o

zaman konur ya da daha yapılandırılmış bir ortamdaysa

belki işte o yapılandırılmış ortadan çıkıp işte.

Ödülünün belki de hemen olmayacağı uzun vadeli sınavlara

giren bir genci düşünelim mesela.

Belirttiler, o esnada çıkabilir ya 18 yaşında çıkabilir, 19

yaşında da çıkabilir. Yani ya da otuzlu yaşlarda

çıkabilir. Bu biraz nöro gelişimsel

bozuklukların hususu ile ilişkili diye düşünüyorum.

Yani var. Olan durum neredeyse doğuştan

neredeyse değil de doğuştan beri var ama görünür olması belirti

vermesi kişinin yaşantısıyla kişinin içinde bulunduğu duruma

çok ilişkili. Çok.

Çok iyi bir özet. Teşekkür ederim.

Bundan sonra siz de anlayasanız çok daha iyi olur katkıyla.

Ben bir şey söyleyeyim, cem'e gelmeden asıl uzman konuşmadan

belki şunu şu süreci de konuşmakta fayda var.

Yani bizim çocuk psikiyatriste rotasyonu yaptığımız yıllardan

biraz bahsedebiliriz bizim. Benim iktisat yaptığım tarih

öncesi çağlarda çocuk psikiyatristi diye ayrı bir

iktisat alanı yoktu. Yani önce insanlar psikiyatrist

olurlar da söylüyor üzerine üstelik.

Yani daha iyi üzerine gastro kardiyo vesaire yapmak gibi

çocuk psikiyatrist yaparlardı ama yine de bizim bir çocuk

psikiyatrist rotasyonumuz vardı ve çocuk psikiyatristi

rotasyonuna gittiğimizde gördüğümüz otizm şimdi birazdan

belki cem birazcık daha açıklık getirir.

Kaderin tarif ettiği o tipik otizm tablolarıydı.

Ille de başka bir şey zaten konuşulmazdı.

Yetişkinlerde otizm diye bir şey zaten hiç konuşulmazdı.

Çünkü yetişkin otizmi zaten psikiyatrik başka problemlerle,

başka adlarla muhtemelen takip edilirdi.

Şizofreninin içinde yer alan kısmıyla da.

Çok klasiktir. Bakırköy'de bununla ilgili

öyküler de anlatılırdı. Bir ara rastlarsa anlatırım yine

hani otizm motive negatifim diye yatırılan hastalar olurdu mesela

ve. Bir daha söyle, bir daha otizm.

Otizm mutizm negatifim. Mükemmel değil.

Mi şu hani yani blue lavyen bir şeyle bakışla.

Hayır, şöyle timuçin şizofreniyle ikisinin nasıl

birbiriyle iç içe geçtiğini ve neden karışıyor olabileceğini de

en iyi tanımlayan. Fırlatan ama işte bu tabi şunu

yok ediyor, otizm diye bir ayrı tanı var mı ya da otizm ayrı bir

antiste mi? Doğada böyle bir şey var mı yok

mu kısmını yok eden otizmin ille de şizofreni ile bağlantılı olan

diyeceğini, hatta çocukluk otizminin gelecekte belki de

şizofreni olabileceğini düşündüren bir bakış açısı

zemini. Hazırlıyor aynı zamanda.

Belki buna işaret etmek açısından önemli ve o yıllar

böyle bir şeylerdi giderek otelin.

Daha iyi tanındıkça bir. Asperger diye apayrı bir şeyin

var olduğu ortaya çıkınca bununla ilgili çalışanlar hatta

ilk çalışanlar cem gibi biraz takılınarak ya o da her şeyi

otizm ile bağlantılandırıyor filan gibi bakılarak.

Nasıl diyelim bir? Savunma olarak kendimizi

rahatlatarak devam ettikçe önümüzde yeni yeni sayfalar

açıldı ve giderek oradan. Başka bir var oluş biçiminin de

olduğu ve bir nörodaverce ya da nöro çeşitlilik içinde her şeyin

nöroekonomi gibi ya da. Işte başka nörolar gibi şeyler

ekleyerek. Bir çeşit bir şey de oluştu.

Moda da oluştu ama belki en çok pakettiği alanlardan birisi bu

oldu diyebilirim. Bir farkındalık, ibrahim senin

söylediğin gibi gelişti ve. Yepyeni bir.

Varoluş biçimiyle üzerine düşünmemiz gerekti.

Klinik olarak da diyorum ve ben burada susayım, şimdi artık.

Belki ben şeyi ekleyebilirim. Hocam sizin dediğinize ve

ibrahim dediğini hani ben şeyi çok sevmem.

Hani bu sumatik hastalıklarla psikiyatrik hastalıklara

benzerleştirmeyi çok sevmem ama örneğin yani bundan bir 50 yıl

önce bir dahiliye kitabına baksak büyük ihtimalle adrenal

kitlelere yaklaşım konusu çok yani daha küçük daha az yer

almıştır ama. Şu an baksak daha detaylı

şekilde yer alır, çünkü MR diye bir şey var MR diye bir şey

olduğu için görüntüleme yöntemleri geliştiği için

rastgele de bir kitle bulunabiliyor.

Bir kitle saplanabiliyor ve onun için de bir şeyler

geliştirilmeye çalışılıyor. Otizm de biraz.

Işte şey yok yani bir MR faktörü yok burada.

Yani bir başka boyuta açacak şey sadece farkındalık ve.

Ibrahim dediği gibi hocam işte hani bizim bilgi birikimimiz

artıyor. Artık de bu konuda bir

farkındalık da yükseliyor. O da bizim hani psikiyatrist

olarak m rımız gibi düşünüyorum. Ne kadar?

Belki şöyle soralım, ne oldu da başka türlü bakmaya?

Başladık ya da ne olduğu da başka türlü bakma gerekliliği

ortaya çıktı. Belki cem'in söyleyeceği ya da

onun gireceği yer burası bence. Yani bir tanesi şu, şimdi MR

örneğini kaçırmamak istiyorum. Aklımdayken onu söyleyeyim

mesela MR ın çözüm var olmasının yanı sıra çözünürünün artması

gibi bizim psikiyatrik değerlendirmelerimizin

çözünürlüğünün artmasının bence bir etkisi olsa gerek.

En azından Türkiye için Amerika için bunu söyleyebilir miyiz

bilmiyorum ama ben kendi tecrübemde otizm spektrumunun

başka tanılardan farkını bir. Ölçüde müstakil bir tanı olarak

ele alınabileceğini fark etmeye daha uzun hasta görebilme imkanı

olduktan sonra başladım. Bunu zannediyorum MR ve onun

çözünürlüğünün artmasına benzer bir durum olarak düşünebiliriz.

Daha ayrıntılı değerlendirme yapabilme.

Çünkü söylediğin çok iyi bir tanım var oluş biçimi, var oluş

hali özellikle yüksek işlevli otizm için yani zeka yerliğinin

olmadığı otizm için çok. Doğru bir tanımlamayı, yani bir

hastalığa yakalanmaktan söz etmiyoruz mevcut.

Olan gelişimin doğuştan itibaren var olan gelişimin atipik farklı

olmasından söz ediyoruz. Ibrahim demin söyledi bunun

ortaya çıkması. Farkına varılması, sorun

yaratması bu üçünü birbiriyle değiştirerek kullanabiliriz.

Sosyal koşullara çevre. Çevresel desteğe ve hepsinden

önemlisi o kişinin sahip olduğu işten belleği kapasitesine yani

zeka diyebiliriz kabaca. Sıkı sıkıya bağlı bu bütün

nörogelişimsel bozukluklar için böyle.

O yüzden de şimdiki DSM ölçütlerinde DSM beşte yapılan

değişiklik çok isabetli oldu. Timuçin'in söylediği gibi bizim

çocuk psikiyatrisi rotasyonumuzda gördüğümüz

vakalar tipik kanerotizmi olan vakalardı ve de tipik vakalarda

yani demin ibrahim'in saydığı belirtilerin mevcut olduğu

vakalarda çocuklukta eğer tanık olmuşsa beraberinde zeka

geriliğinin bulunma ihtimali de çok yüksektir.

Onun için bizim kuşağın gördüğü çocuk psikiyatristinde

rastladığı ilk vakalar hemen hemen her zaman bir ölçüde zeka

geriliğiyle gerek hafif gerek derin birlikte olan vakalardı ve

yerleşik otizm prototipi kafalarımızda oluşan zeka

geriliğiyle birlikte olandı. Yani annesinin yüzüne bakmayan

kimseyle ilişki kurmayan el sallandığında karşılık vermeyen

çocuklar aynı zamanda zeka geriliği de olanlarda çoğunlukla

o yüzden de yerleşik otizm prototipi bu oldu.

Seksenlerden sonra tanınmaya başlayan yani kuzey amerika'da

ve ingiltere'de tanınmaya başlayan askerger de gene en

ağır biçimleriyle yani en ar demeyelim ama asperger tanımı

gereği. Zaten çok ağır denebilecek bir

şeyden ziyade atipikliğiyle öne çıkan bir tablo atipikliği en

aşikar olanlarla tanındı. Yağmur adam örneğinde filan

olduğu gibi popüler kültürde de böyle.

O yüzden 2 tane prototiple biz tanıştık.

Bir tanesi zeka geriliğiyle birlikte olan klasik vakalar,

diğerleri de tuhaflığıyla öne çıkan asperger vakaları.

Başka ne vardı? Farkındalığın artması dışında

neler mi demiştin timuçin? Öyle dedim de, bu arada bir şey

soracağım. Tam yeri gelmişken ben de böyle

işin tarih tarafını hatırlatıyor gibi oldum.

Covid bir şekilde sürekli ama eskiden video sabah diye bir şey

vardı. Evet.

Ya da dejenere süperiyor gibi tanımlar vardı.

Bunlar işte o zamanın DSM öncesinin bir takım descriptif

tanımlamaları. Aslında hani?

Çünkü otizm eşittir biraz zeka gereği gibi de görüldüğü için o

yıllarda aslında. Zeka gerisi olmayan ama ya da

öyle gibi görünen ama çok fazla yeteneği olan başka bir takım

yapılar ya da farklılıklar da göze çarpıyor idi.

Biraz bunlara da değinsen nasıl olur?

Ibrahim sen bir şey diyecek miydin sen de sonra, ondan sonra

devam edelim. Aslında timuçin hoca'nın

söylediğiyle bir parça paralel şeyin.

Şeyin seksenlerden sonra psikanalizin etkisinin azalması

psikiyatri de. Dolayısıyla şu an belki bir

kısmına yüksek işlevli otizm diyebileceğimiz belli kişilik

örüntülerinin geri planda kalması otizm olarak tanınmasına

hizmet etmiş midir? Diye düşündüm ben.

Psikanalizin etkisinin azalması diyorsun?

Tamam, evet, şimdi bir dakika. Artık psikanalize kişilik

tanılarının konmaması ya da daha az konması.

Ve sizin detaylı incelemeyle mesela tıbbi incelemenin de

dahil olması. Hem yaşantının hem tıbbi

mayenin. Benim demin sorduğum şuydu, yani

ne oldu da bunlara başka türlü bakma ihtiyacı hissedildi yani?

Sadece mentalitarasyon sadece şizofreni bağlantılı, sadece

psikozmo düşünen grubunu. Düşünüyorum.

Şöyle, yani Temmuz için zannediyorum.

Farkındalık falan önemli ama onun dışında kan erdem ve

asperger'den daha iyi tanımlar yapan daha çok vaka görmüş olup

da. Kapsayıcı tanımlar yapan

klinisyenlerin etkisi olsa gerek.

Bunda ya mesela şimdi lornaving bence çok önemli bir klinisyen,

çocuk, psikiyatristi ama yetişkindeki takibi de devam

ettiren birisi. Onun yaptığı tanım bugünkü

yüksek işlevli otizmi de kapsayabilecek bir daha geniş

bir tanım ve çok daha. Geçerli yüksek bir tanım.

Bunun dışında adı aslında Kuzey Amerika ve ingilizce literatürde

az bilinen ama nispeten az bilinen ama çok kıymetli olan

yıl berk var. Isveçten 10.

Yaptığı tanım da gene yetişkinlikteki klinik

tezahürleri de kapsayacak kadar geniş ve zengin, yani senin

soruna cevabın özetle daha iyi tanımlar, daha kapsacı tanımlar

yapılmaya başladı bir tanesi. De bu.

Idi, savanla olmakla ilgili bir şey söylemiştin.

Daha önce otizmin zeka. Geriliyle değil de eee birlikte

düşünmek değil de sanki şöyle bir şey vardı, otizm denince

akla gelen tablo ya içkindi zeka birliği yani gözümüzün önüne

zeka geriliği de olan çocuklar geliyordu ve onlar çocuklukta

hemen teşhis edilebilecek vakalarda.

Idi savan olmak. Çok sık rastlanan bir şey değil

ama oradaki kastedilen şey şu. Ediyor, savundaki idi.

O zamanlıktan, yani üstün yetenekten beklenmeyecek bir

beceriksizlik ve sosyal yetersizliğin mevcut olması ve

şaşırtıcı bir sosyal uyumsuzluk, uygunsuzluk gösterebilmesi,

duygu, düşünce ve davranış ifadelerinde bunu şununla

karıştırmamak lazım. Yalnız otizm spektrumunun ne

zeka geriliğiyle ne de üstün yetenekle birebir bir ilişkisi

yok. Onu da söyleyelim, şöyle

yüzdeler vermeyi çok sevmiyorum ama şunu söyleyeyim.

Kafamızı karıştıran etmenlerden olduğu için kaner otizmi tipik

otizm tanımıyla baktığımızda yani sosyal iletişim, etkileşim

ve sosyal ilişkideki yetersizliklerin en belirgin

olduğu, yineleyici davranışların ve kısıtlılığın en belirgin

olduğu ve çocukluktan itibaren görülebilen aşikar olan

vakalarda %40 veya daha yüksek gibi zeka gereği, bunun

beraberinde de lisan gelişiminde yetersizlik ama.

Kimi zaman zeka geriliğinin ta kendisinin bir bileşeni olduğu

için otizmede eklenmiş durumda ve epilepsi.

Başka pek çok rahatsızlık da var ama.

Şey şu, şunu şunu belki söyleyeyim.

Anlattıklarını ilaveten ben şunu söyleyeyim, acaba tabi

farkındalığın ve bütün bunları anlamanın anlamaya çalışmanın

değişmesi, daha çocuklukta bu bu insanlara müdahale etmenin ve

farklı gelişme olasılığı, farklı gelişebilme seçenekleri

yaratmanın. Gayreti acaba onları kendi

haline bıraktıklarında zeka geldiğiyle ya da başka türlü

psikiyatrik problemlerle sonuçlanabilecek bir şeyin de

önüne geçti mi dolayısıyla? Yani belki daha doğru dahleyip

toplayıp söylersem. Erken fark edilen ve erken

müdahale edilen bir takım tablolarda kendi haline

bırakılmasına kıyasla yüksek işlebile otizm gelişmesi ve

dolayısıyla bizim bugün nöro çeşitlilik diye adlandırdığımız

ve fark edemeden bir. Çok insanın ortaya çıkan otizm

tablolarını da önünü açtı. Kolaylaştırdı mı acaba?

Erken fark edilme erken fark edilmenin.

Erken fark etmenin yanı sıra buna buna müdahale etmek yani

müdahale bir takım şeyleri değiştirdi ve dolayısıyla yüksek

işlevli gelişiminde önünü mü açtı?

Tabi ki mentalitordasyonla yani zeka yeriyle giden belki küçük

bir grup zaten vardı ve hala da var ama belki hepsinin aynı

şekilde. Damgalanarak ve başka türlü.

Gelişimleri ketlenerek ortaya çıkabilecek tabloları da

engelledi mi? Görüşüp mala.

Şey var mı? Ondan emin değilim açıkçası.

Yeterli bir müdahale. Var mı yok mu?

Ondan emin değilim. Sadece atipik dır.

O gelişimi farkına varılma ihtimalinin daha yüksek eğitimli

çevrelerde gitgide arttığını söyleyebilirim.

Öyle olduğu zaman da 10'a çıkart uygun özel ihtiyacı olan

çocuklara davranılması gerektiği gibi davranıldığını söylemek

yanlış olmaz. Böyle bir değişiklik var

gerçekten. Yani şöyle, aslında bu büyük bir

yelpazeydi. Bu yelpazenin küçük bir kısmını

biz tanıyorduk. Tanımadığımız kısmı

yetişkinlikte farklı özellikler gösteren bireyler olarak devam

etmekteydi zaten. Ama biz onların zaten hiçbir

zaman farkında değildik geçmişte.

Psikiyatristler olarak. Dolayısıyla onların bir kısmı

yüksek işlevli, otistik bireylerdi belki ama başka başka

isimler alıyorlardı. Başka başka tanılar alıyorlardı,

başka durumlarla karşılaşıyorlardı.

Bizim otizm olarak gördüğümüz kanar tarzı otizm olarak

gördüğümüz ve en sonuç olarak kendi seyrini izleyen grupta

bizim otistik sandığımız sadece bundan ibaret sandığımız

bireylerdi. Evet, otizmin tanımını sınırlı

tuttuğunuz bireylerdi. Evet, dolayısıyla bir hiç

görmediklerimiz vardı, onları görür olduk.

Bu sıkıntıların artması belki bunu sağladı ama bu soruma

ilaveten şunu da soruyorum, acaba bugün buna daha erken

müdahale o küçük grubun içinden başkalarını da spektrumun geniş

kısmına taşımış olabilir mi? Yani küçük grup derken

kastettiğin klasik otizm tanımlayan.

Evet, evet, kendi halinde böyle kıldığında klasik gelişim

gösteren ve işte yaftalanan. Çok çok doğru bu yani şöyle.

Otizmin seyrinde özel ihtiyaçların ne kadar

karşılandığı ve becerebildikleriyle

beceremedikleri yani yetilerinin olup olmadığı ve olduğu ve

olmadığı alanların ayırt edilebildiği, çocukların gördüğü

muamele seyri çok değiştirebiliyor.

Otizm için söylemeyecek en önemli özelliklerden biri zaten

başa gelen sabit bir hastalık olarak görmenin yanlışlığı yani

nöro gelişimin atipik olması demek.

Çok şiddetli olan durumlarda müdahalelerle, sosyal

müdahaleyle öğrenme ile çok şey değiştirilemeyecek olsa bile.

Epeyce büyük bir kesiminde de özel ihtiyaçlar karşılandığı

zaman çok büyük bir gelişme olanağının önünün açılması

demek, gerçekten öyle olduğu zaman aslına bakarsan lisan

gelişimi dahil olmak üzere pek çok alanda ilerleyen çok fazla

çocuk olduğunu, geriye dönük yetişkin vakalardan biliyorum.

Ibrahim, ne diyeceksin? Bu bununla paralel olarak 5

yaşındayken yan oranlar yanlış olabilir. %80 özür engelli özür

oranı almış ve bununla belli işte indirimlerden yararlanmış

21 yaşına geldiğinde. Bir daha işte sağlık kuruluna

giriyor, %20 ya da %40 özür oranı alıyor.

Çünkü arada dil gelişmiş zeka geriliği olarak görülmüş ama

zeka geriliği değil. Gibi yani aslında başlangıçta

karner otizmi gibi tanık olmuş. 21 yaşında asperger otizmiş ya

da çocukluk otizmi denmiş. Atipik otizme dönmüş, aslında

dönmemiş de. Zaten aslında bakarsanız

asperger sendromuyla kanerotizminin, eski deyişle

otizm spektrumu diye aynı yelpaze içinde adlandırılmasında

o yüzden isabetli bir taraf var çünkü.

Daha önce kaner otizminin tipik otizmin özelliklerini gösteren

biri sonradan. Iıı lisanında becerilerin de

artışıyla beraber asperger sendromuna daha çok uyabilecek

bir kişi hâline gerçekten gelebilir.

Bu ikisini hakikaten müstakil tanılar olarak düşünmek her

zaman çok uygun olmuyor. Ben onu öncesinde şeyi sorayım

mı? Bu şeyden bahsettik ya ne?

Yani önlemler alındığı zaman ya da işte girişimler yapıldığı

zaman bir şekilde tekrar hani normal hayata entegre

olabiliyorlar, adapte olabiliyorlar diye konuştuk.

Ben yani sonuç itibariyle Türkiye cumhuriyeti'nde

yaşıyoruz. Hani bu ne kadar gerçekleşiyor

diye sormak istedim ben. Şimdi biz de.

Ne kadar? Entegre ya da hocam yani onu

sorayım size. Doğru bizde yani çocuk

psikiyatriste daha iyi bilir bunu ama biz de.

Yapılandırılmış ve işe yarayabilecek müdahaleler daha

çok klasik otizm vakalarına yönelik olan müdahaleler, yani

kamerotizmine yönelik olan müdahaleler beceri geliştirmeye

yönelik. Aile eğitiminin vesaire içeren

şeyler zekanın yeterli olduğu çocuklar.

Işe yarayabilecek en önemli şey aslında atipikliğin fark

edilmesi ve özel ihtiyaçların karşılanması.

Yani mesela duyusal hassasiyetten ötürü ciddi bir

rahatsızlık hissediyorsa mert dağın denebilecek bozulma gibi

çok tuhaf karşılanabilecek davranışlar ortaya

çıkabiliyorsa. Yineleyen davranışlardan ötürü

dikkat çekiyor ve başkaları tarafından.

Zorbalığa ve benzer davranışlara maruz kalıyorsa bunların

engellenmesi en çok işe yarayabilecek olan şeyler.

O yüzden bilgilendirme öğretmen ana baba ve benzeri bakım veren

kişilerin özel ihtiyaçları karşılayabilecek biçimde

davranmaları en çok işe yarayan şeylerden biri.

Onun dışında özel olarak yapılandırılmış.

Bir müdahale daha klasik vakalar için geçerli.

Diğerlerinde ne oluyor biliyor musun şöyle?

Yani yüksek işlevli olan zekası. Yeterli olan kişilerde otizm

spektrumunun özellikleri başlı başına bir hastalığın

belirtileri olarak tezahür etmekten ziyade kimliğin

gelişiminde. Insan ilişkilerinde sağlıkta.

Vesairede farklı bir varoluş biçiminin gelişiminde etkili

olan bir baz oluşturuyor. O yüzdendir ki karşımıza yüksek

işlevli otizm vakaları başka başka tanıların eklenmiş olduğu

kişiler olarak veya sadece onlara benzeyen ve yanlışlıkla

çoklu tanılar konmuş kişiler olarak çıkıyorlar.

Yani biz onun üstüne eklenmiş pek çok şeyi görüyoruz.

O yüzden de şu. Da önemli orada otizm

spektrumunu fark ettiğimizde yepyeni bir tanı konmuş ve

ötekiler tamamen önemsizmiş gibi düşünmekten ziyade bunların

oluşumunda otizm durumunun rolünü dikkate almak.

Ve bunları. Bunu dikkate alarak otizm

spektrumunu da dikkate alarak tedavi etmeye devam etmek önemli

olan örnek vereyim. Hemen biraz karışık olduğu gibi

eğer bir psikoz vakasıyla karşı karşıyaysak ve bu kısa süreli

bir psikoz olup da otizmun üzerine gelişmiş bir psikozsa.

Yapabileceğimiz şeylerden biri hayat boyu antipsikotik

kullanmasının gerekli olmayabileceğini akıl etmek.

Veya otizmle beraber sık rastlanan genel tıbbi

rahatsızlıkları dikkate almak. Gibi aklıma gelen örnekler.

Yani benim de şeydeyken hani erişkin psikiyatristinde

gerçekten hani o şeylere yani? Diğer terapi metotlarını

hastalara entegre edebilmek çok kolay olmuyor.

Çünkü sgk'nın çoğu zaman geri ödeme sistemi de olmuyor

açıkçası. Ama hani çocuklarda gördüğümde

dediğiniz gibi hocam yani hani tipik ve atik vakalarda hani

hepsi aynı standartlarda hani bir tek beden var, herkes uyar

mantığıyla yapıldığı zaman. Ya hastaların tam ihtiyaçları

karşılanmıyor. Bir de benim gözlemlediğim

kadarıyla da yani bir ödeme şeyi var.

Büyük ihtimalle sıkıntısı var ve yani ödenen ders sayıları falan.

Hani biraz daha şeye göre yetersiz kalıyordu.

Bazen hani çocuklar fayda görüyor ama.

Belki daha fazlasına da hani erişebilecekken hani o şeyden

fayda göremiyorlar gibi bir durum da oluyordu.

Benim gözlemlediğim kadarıyla en azından hani farkındalık için

bir problem yaptığınız için onu da söylemiş olayım diye.

Yani burada ya ben almanya'da çalışıyorum.

Aktif olarak ben almanya'da. Erişkinleri bile bu bu tip

şeyleri terapilere, şeylere entegre etmek daha kolay oluyor

açıkçası ve zaten teşvik edilen bir şey.

Bu nasıl mesela erişkin otizms durumu vakalarını nasıl

programlara dahil? Etmek yani sıklıkla yani bizim

klinikte, örneğin işte egoterapiyle filan entegre bir

şeyler yapabiliyorlar. Programlar yapabiliyorlar.

Grup terapisi çok sık kullanılıyor diye biliyorum

yani. Akran şeyi açısından etkileşme

açısından güzel oluyor gerçekten.

Onu kullanıyorlar. Yani bunlar genelde şey nasıl

desem? Genel sağlık sigortası

kapsamında karşılanan şeyler de olduğu için genel olarak da

teşvik ediliyor. Açıkçası yapılması da isteniyor

gibi bir durum oluyor. O yüzden de hastaların daha

kolay erişebildiğini söyleyebilirim.

Hani ve hastalar daha mutlu oluyorlar açıkçası ve daha şey

oluyorlar. Yani hani daha çok fayda

görüyorlar. Çünkü belki hani sonrasında

bahsederiz. Diğer bölümde bahsedebiliriz.

Belki bilmiyorum yani direkt olarak hani otizme direkt olarak

hani şu ilacı vereyim de otizmi ortadan kalksın.

Tedavi ettiğim gibi bir durum söz konusu olmuyor.

O durum olmadığında daha destekleyici şeyleri yapmak

zorundasınız. Iıı backup'ta arttırmak

zorundasınız ama hani yani ben? Türkiye'de gördüğüm kadarıyla

yani öyleydi. Almanya'da da durum böyle diye

anlatabilirim yani. Evet.

Ailelerin ve akranların destekleşmesinden söz ettin ya o

onun. O onunla ilgili çok güzel

hikayeler var mesela. Otizmle ilgili en iyi bilinen.

Tartışmalardan bir tanesi bünyemi çevre mi tartışması?

Bünye yani nuther nur tartışması.

Başta otizm karar tarafından tarif edildikten sonra kaner bu

konuda ana baba tutumunun özellikle anne tutumunun ne

kadar etkili olduğu konusunda. Çok kesin bir şey hemen

söylememiş olduğundan ve fikrini daha sonra sık değiştirmiş

olduğunda. Şu görüş yaygın, kabul gördü

başta. Tıpkı şizofrenojen anne kavramı

gibi tamamen sonradan yanlışlanan şizofrenojen anne

kavramı gibi buzdolabı anne kavramı yerleşmiş oldu.

Battle hangibi bazı. O hayli yanlı diyebileceğimiz

kişilerin de etkisiyle. Bunlar diyorlardı ki otizm

genetik. Veya bünyeyle açıklanabilecek

bir rahatsızlık değil. Bakım veren kişinin annenin

tutumundaki hataların, eksiklerin, yoksunlukların

sonucunda ortaya çıkan bir. Hastalık veya duygu düşünce

davranış kümesi. Bunu değiştirmek üzere en çok

etki gösteren en çok katkıda bulunan kişilerden biri

rimlandı. Örnek vererek anlatayım tam

tersini. Ramen bir psikolog ve bir

otistik bir çocuk babası. Eşini çok seviyor, çok da

sevecen bir anne olduğunu görüyor.

Klasik otizmi olan bir oğulları var.

Ve o dönem ki buzdolabı anne kavramıyla çok derdi var.

Çünkü glorya yanlış hatırlamıyorsam çok sevecen bir

anne ve buzdolabı anne tanımına hiç uymuyor.

Onun için bulabileceği ne varsa okuyup.

Hem kamera hem battilime gidip başvuruyor.

Battle gittiği zaman battle himadın tutumu ibrahim bunu

seninle de konuşmuştuk. Yani hocaların öğrencilere

tutumları bakımından çok güzel bir karşıtlık teşkil ediyor.

Battle hont tutumu ken. Dışına karşıt olan herhangi

birisiyle karşılaştığı zaman ciddi bir özgüven eksikliği olan

birisinin gösterebileceği bir tutum saçma sapan konuşma deyip

yolluyor remlandı. Kanera gittiği zaman ise kaner

başta anne tutumuna aslında önem veren biri olmasına rağmen otizm

oluşmasında bunu çalışmaya devam edelim.

Beraber diyorsun. Nitekim sonradan her şeyin anne

tutumuyla ilgili olmadığını kanerinde fark ettiğini

görüyoruz ve bunun üzerine. Rimlandın şeyi.

Buzdolabı anne kavramının karşıtı olabilecek görüşleri

gitgide yayılmaya başlıyor. O dönemde rimland'la beraber

çalışmış olan bir anne var. Buzdolabı anne kavramıyla çok

uyumlu olacak biçimde yapılan terapilerde annelere.

Çocuklarına daha düzgün annelik nasıl yapılması gerektiğini

öğretiyorlar. Fakat anneler.

Bunun bir işe yaramadığını o kadar görüyorlar ve o kadar uzun

zaman sıkıntı çekmiş durumdalar ki bu hanımın adı rut soyadını

şimdi getiremeyeceğim. Sonradan hatırlayıp söylerim.

Rut ve arkadaşları grup terapisinin içinde birbirlerine

telefon numaralarını yolluyorlar, yazıp veriyorlar ve

biz bir araya gelip artık başka bir şey yapalım diyorlar

bugünkü. Su.

Grup aynı zamanda çetecilik demek, daha da doğru gibi.

Sanki çok hayırlı bir çetecilik. Yani şu artık anneleri

düzelteceğiz ve terapi yapıp normal anneler haline

getireceğiz sigmasından kurtulalım.

Biz bunları nasıl edeceğimizi kendimiz öğrenelim demeye

başlıyorlar. Bu bence çok devrimci ve çok işe

yaramış olan bir şey. Hatta bugün otizm ile ilgili

olan birkaç önemli dernek vakıf vesaireden bir tanesinin

temelini de onlar atıyorlar. Otizmle ilgili yani tarihi

şeyler, hikayeler filan da çok fazla.

Da bu tabii çok önemli. Yani şizofrendeki tavuk anne

meselesi de buna çok benzemiyor. Evet, dolayısıyla bu bütün

bunlar ve anlattıkların aslında ibrahim'in en başında

söylediklerine bizi geri getiriyor.

Yani psikanalizin etkisinin ortadan kalkması, hafiflemesi

meselesine yani illa da nature nötr doğuştan mı oldu?

Sonradan da edinsel mi kalıtsal mı meselesinden?

Yani daha doğrusu böyle bir ikilikten farklı olarak ne

olursa olsun bu yetişmeyle bakımla vesaire alakalıdır.

Konusuna bu kadar çok eğlensin. Kanalist tabi aslında.

Doğru. Bunda şeyi de daha sonra biraz

daha konuşmamız gerekecek belki çocukluk.

Şizofrenisi ve çocukluk psikozu kavramlarını da konuşmak lazım.

Taner'in tanımı 1.940 üçte kaner, çocukluk otizmini veya

tipik otizmi tanımladıktan sonra.

Dikkate alınmıyor aslında kaner ingilizce yazıyor, baltimore'dan

yazıyor. Yani hopkins'i de çocuk

psikiyatristini kuran kişi aslına bakarsanız ama nedense.

Psikanalizin çok daha ağırlıklı olduğu bir dönemden geçmekte

olduğu için Amerika. Çocukluk şizofrenisiyle çocukluk

psikozu otizmden farkı çok fazla dikkate alınmıyor. ısrarla

söylemesine rağmen kalerim bu çocukluk şizofrenisi gibi

görünmekle beraber aslında değildir diye.

Tanıyı çok önemsemedikleri için sadece reformülasyona baktığın

analistler. Çocukluk şizofrenisiyle otizm

arasında herhangi bir ayrım yapılmıyor.

Öyle olduğu için de uzun süre. Şizofreni ve otizm ayrımı.

ADSM üçün 1.900 seksende otizmi dahil etmesine kadar fazlaca

dikkate alınıyor. Timuçin sen bir şey mi

diyeceksin? Hayır, hayır, yani çok güzel

derledin, topladın. Ben sadece biraz belki meslek

dışı dinleyenlere de. Işık tutacak ya da belki onların

merak ettiği bir şeyi de gündeme getirecek bir şeyi soracağım.

Nedir bu ekran tablet vesaire? Ile otizm arasındaki ilişki.

Çocukların aman televizyona bakmasınlar, aman ellerine

tablet almasınlar, hepsi otistik olurlar.

Kordak suya ney bu? Neyse bu.

Böyle giden bir şey var ya? Şunu söylemek mümkün, şimdi ben

yetişkinlerle yani genç yetişkinlerle diyelim.

Ben 10 sekizden itibaren. Onlarla olan tecrübemde

görüyorum ki ekranla tabletle ve benzeri her neyse onlarla olan

ilişkinin. Öncelikle yüksek işlevli yani

zekası iyi olan kişilerle ilgili konuşacak olursak işe yarar

taraflarından söz etmek daha doğru.

Çünkü daha önce mümkün olmayan bir etkileşim ve birlikte

hareket etme imkanı, tıpkı grup terapisinde birbirlerine

telefonlarını vermeleri gibi insanların bütün dünyayla

bağlantı kurabilme imkanı böyle çıktı.

Hatta aslında bakarsanız otizms durumunun kendine özgü bir takım

ayrıntılı özelliklerinin tarifi. Duyusal algı şeyle hassasiyetle

ilgili farklılıklar ayrıntılarını sonra konuşuruz

gibi onların kendi aralarında yaptıkları sende bu var bende de

var falan gibi tanımlarla ortaya çıktı.

Klinik gözlemden ziyade neden? Çünkü belirti gözlemi kadar

yaşantı tanımı yaşantının paylaşılması da önemli.

O yüzden text one turnow one gibi yani birini tanıyorsan

kendinden doğru tanıyorsundur, ile uyumlu olabilecek şekilde

ekran üzerinden veya. Tablet üzerinden birbirleriyle

konuşarak yeni yeni tanımlar yaptılar.

Aynı zamanda birbirlerine destek oldular.

Şunu da söylemek lazım, bu tartışmalı bir konu olabilir ama

vaktinin çoğunu online olarak geçirip sosyal hayata katılmayan

ama tatminkar olduğunu, yaşamının tatminkar olduğunu

söyleyen kişiler var. Buna düpedüz doğrudur veya

yanlıştır demeden önce dikkate almak gerektiğini bir kere

söylemek lazım. Gayet tatminkar olabiliyor bir

yaşamla bu tabletle veya işte online yaşamakla ilgili otizme

sebep olur mu? Sorusunun cevabı net yani hayır,

sadece böyle yapıyor olması bunun sebebi değil muhtemelen

ama. Orada artık mutlak bir kuraldan

ziyade hani ne yapılmalı diye soruyorsak.

Mutlak bir kuraldan ziyade kişiye özgü bir şey yapmak ve

her zaman ne? Denir o su toplam süreye ekran

süresi mi diyoruz? Ekran süresini azaltmayı tek

hedef olarak koymamak gerekli bence.

Çünkü bazıları. Ekrem süresini azaltmak iyi bir

şey anlamına ayrı konu. Yani buradan bunu önerdiğimiz

gibi bir sonuç çıkmasın onu da bir şekilde.

Bir şekilde söylemek isterim de. Ama bu.

Eşittir otizme sebep olur gibi saçma sapan hani buzdolabı anne

meselesinden yola çıktık ya? Yani çevresel faktörlerin bu

kadar da birincil etkisi olduğunu iddia etmek çok

anlamsız. Yani belki zaten otizm gelişecek

bireylerin. Bu yolla daha kolay, kendi

içlerine dönmeleri ya da sosyal ilişkilerinin azalması ya da her

neyse kenetlenmelerinin artması mümkün müdür bilmiyorum.

Dolayısıyla ekran süresi belki bu anlamda bir bir şey ifade

ediyordur ama yoksa her ekranın televizyona bakan çocuğun da

yahut da işte bakıcıya bırakılmış ve bakıcıların

televizyon karşısında oturttukları bütün çocukların da

gelecekte otistik olacaklarını iddia etmek gibi bir.

Anlamsız çevresel faktörün de olmadığını.

Anlıyorum söylediklerimden. Şey şu da var timuçin çok doğru

şu da var. Norm olanın da değişmekte olduğu

bir dönemden geçiyoruz. Aslında bakarsın şimdi her.

Birimizin ekran süresini de düşünelim mesela geçenlerde bir

arkadaşım dedi ki, yani belki de norm olan aslında ekran

karşısında daha çok süre geçiren insanların var olduğu bir zaman

olacak. Evet, yani bütün ömrüm internet

bağımlılığı diye bir saçmalığın olmadığımı iddia etmekle geçmiş

ki öyle bir şey yok. Yani internet bağımlılığı ne

demek? Zaman zaman şu şeyi oluyor işte

çocuk hiç dışarıya çıkmıyor. Ne yapıyor işte oyun oynuyor

orada. Peki yani çocuk derken yetişkin

insanlardan bahsediyorum. Ben çocukları görmüyorum,

elbette görmüyordum. Ama peki kimlerle oynuyor,

arkadaşlarıyla oynuyor, nereden arkadaşları işte çeşitli

yerlerden. Üstelik uluslararası arkadaşları

var. Bir yandan konuşuyorlar, bir

yandan oynuyorlar. Şimdi bu bu insanın sosyal

olmadığını iddia etmek. Ayvazlık ha, evet, tabii ki

çıksın dolaşsın. Park doğa vesaire neyse onları

bilmiyorum ama. Sadece bu pencereden bakarak.

Bir takım adlandırmalar, yaftalamalar.

Ve de dünyanın değiştiğini görmemek.

Herhalde önemli bir mesele diye düşünüyorum.

Burada belki ekran süresi hani dediğiniz gibi otizmi direk

sebep olmuyor ama otizmin benzeri.

Semptomlara yol açabildiği için ve onu taklit edebildiği için

aslında. Şey.

Gibi Tahsin o çabuk anne meselesinde olduğu gibi yani.

Gerçekten çocuklarına kol kanat, Kerem tavuk, anne denilen

annelermiş, şiyoprenin sebep oluyorlar diye.

Yoksa bu çocukların gelişiminde bir takım farklılıkları fark

eden annelerin davranışları mı böyleydi de onun için bunları

böyle deniyordu kısmı. Hala soru işareti.

Ya o zaman timuçin şeyi bir ara anlatmak iyi olabilir.

Belki bir sonraki toplandığım. Bunu yaparız.

Genetik etiyoloji ne kadar, ne kadar ne biçimde etkili oluyor?

Çevresel etmenler ne biçimde etkili oluyor?

Yani otizmin genetik etolojisinden, genetik

sebeplerinden söz etmek ne kadar kalıntılabilir, ne kadar

kalıtsal ikisinin ayrımından söz etmek.

Bir de şeyi anlatayım. Yani kaner'le başlayan

asperger'le devam eden sonra işte yil berberg vesaire

lornaving'le devam eden tanımları da elanların birer

birer. Anlatır mutlaka yine konuşalım

ama bu haftalık yine sürenin sonuna geliyoruz.

Belki şeyi hani her hafta bir şeyden eserden bahsedeceğiz

demiştik. Bu sefer belki film

önerebilirim. Ibrahim kızmazsa.

Yine ibrahim kızıyor musun? Gerçekten kızmıyorsun bir söyle

de anlayalım. Kızmıyorum ama bu uzun mesele

sonra konuşalım. Ayrı bölüm yapalım.

Sen söyle tahsin'in önereceği fikre şeye filme ve katkısına

bağlı olarak. Film bu konuyla bağlantılı bir

filmi önereceğim bir freneceğim. Ama önem de Fransız filmi bak

şimdi. Peki?

Kural dışı diye bir film var. Türkçe kural dışı diye çevrilmiş

ingilizcesi de spachells fransızcası.

Nasıl okunuyor? Hiçbir fikrim yok ama güzel bir

film. Baş rolde başrolde bir insan

kasiyer oynuyor yani. Bu bahsettiğimiz, konuştuğumuz

şu, yani otisimle ilgili. Destek programlarını yürüten

bir. Nasıl desem kurum gibi bir şeyin

kapanmaması için uğraşan bir ekibi anlatıyor ama aynı zamanda

yani oradaki otizm hastalarının hikayelerini de anlatıyor ya

oynayanlardan bazıları gerçekten otizm hastaları ve yani

dokunaklı şeyleri var, hikayeleri var diye

söyleyebilirim. Belki bu öneriyle dinlemek

isteyen olabilir diye de ekleyeyim buraya.

Ben bilmiyorum. Yeni mi?

Yanlış hatırlamıyorsam pandemi döneminde çıkmıştı, 4 yıllık

filandır diye tahmin ediyorum hocam hocam 2.020 olması lazım.

O zaman şeyi de gündeme alalım mı?

Popüler kültürde en iyi anlatılan kavramlardan biri

otizm specturumu. Yani kim pek çok ek örnek

söyleyecektir. Sinemada da, edebiyatta da,

bilim dünyasında da. Hakkında yazılmış olan artık

yeni edebiyata dön dönmeyiz. Belki çok fazla ama hakkında

yazılmış olan pek çok sanatçı içinde.

Konuşmamız gerekir onları. Belki doğudaki aslı meselesi.

En en sahici olduğu alanlardan bir tanesi.

Dimi. Film 2.010 dokuzmuş bu arada

2.019 yapmış mı? Onu da söylemiş olayım.

O zaman bu haftalık bölümü yine tamamlıyoruz.

Bizi dinlediğiniz için teşekkürler.

Çok keyifli bir sohbetti. Herkese teşekkür ederim.

Tekrardan görüşmek üzere. Görüşmek üzere.

Görüşürüz.