Mikroplastik ve Otizm

Gül bahçesi vaat etmiyoruz podcastlerinin yeni bölümüne hoş

geldiniz. Ben doktor Tahsin rolas bu

podcasti benimle beraber profesör, doktor tüm için oral

profesör, doktor, cemaat Başoğlu ve doktor ibrahim el Akbay ile

beraber konuk olarak sayın profesör, doktor cezmi akdiş

bizle beraber. Ben son birkaç hafta da ne

konuştuğumuzdan bahsedeyim. Öncelikle çevresel faktörlerden

çok iyi bir şekilde bahsettiğimizi düşünüyorum ve

bunu anlattığımızı düşünüyorum. Bugünkü konuya girerken ben

cezmi hoca vasıtasıyla immünoloji üzerinden bir örnekle

başlamak istiyorum. Bir imna immünoloji bilgisi

satarak başlayacağım ben bu konuşmaya.

Şimdi bizi dinleyen büyük ihtimalle tıp doktorları da

vardır. Onun dışında başka alanlardan

insanlar da vardır. Biraz basitleştirerek anlatmaya

çalışacağım. Daha sonrasında başka bir konuya

bağlayacağım. Aslında bunu şimdi bizim

hücrelerimizin üzerinde bir tane reseptör grubu var.

Benim adım çok sevdiğim bir rese grubu.

Sıkı vincher receptör diye geçen bir reseptör grubu var.

Çöpçü reseptör diye geçiyor herhalde.

Reseptör dediğimiz şey de alacağız.

Aslında ilk defa 1.900 yetmişlerin ortasında sanırım

tanımlanmış. O zaman tanımlandığında kötü

huylu kolesterol diyebileceğimiz LD lerin.

Hücre içerisine alınmasında aslında ilk defa tanımlanmış

protein ama protein ailesi ama aynı zamanda.

Özellikle bakterilerin virüslerine, diğer infektif

ajanların. Vücut tarafından sindirilmesini,

yani fagositoz yapılmasında da çok önemli bir ev role sahip.

O yüzden aslında biraz da çöpçü reseptör olarak adı geçiyor.

Ben buradan şöyle bir eş, bir şeye bağlamak istiyorum.

Şimdi biz bu bölümde aslında biraz plastik işte mikro plastik

gibi şeylerden bahsedeceğiz. Türkiye resmi verilere göre

dünyada 630.000 tonla en çok çöp ithal eden ikinci ülke

durumunda. 2.023 verilerine göre bizim bir üstümüzde sadece

Hollanda var. Bu örneği vermemin amacı,

baştaki imminoloji örneğini vermemin amacı.

Türkiye aslında dünyanın bir yandan çöpçüsü gibi çöp alıcısı

gibi davranıyor ve bütün çöpü içeri alarak kendi çevre

sağlığını tehlikeye atarak bir şekilde belki bunun karşılığında

para kazanıyor ama çevre sağlığını hiçe sayarak bir

şekilde. Bu çöpleri toplamış oluyor.

Baktığımızda aslında. Günlük hayatımızı da

düşündüğümüzde bu plastikleri çok yerde de kullanıyoruz.

Sadece yani aldığımız çöpler değil aynı zamanda günlük

hayatımızda da çok fazla plastik yer tutuyor.

Son zamanlarda da ortaya çıkan bir kavram var aslında mikro

plastik ben mikro plastik aslında son bir kaç senedir daha

çok duymaya başladım. Belki daha öncenin de bir

kavramı olabilir ama son birkaç senedir özellikle daha çok

medyada kendine yarbulmaya başlıyor.

Ben öncelikle hocam size şeyi sorayım, cezmi hoca'ya soracağım

direkt yani burada mikro plastikten kastettiğimiz şey ne

oluyor onu sorarak başlayayım. Istiyorsanız sizin için de

uygunsa. Tabii ki memnuniyetle yine bi

rütte olduk. Çok hoşuma giden bi an başladı.

Mikro plastik mikron seviyesinde plastik bile nano plastik var.

Nanometre seviyesinde plastik. Yani genel sınıflama aslında şu

anda plastik ölçüm yöntemleri çok gelişti.

Ya atomik fores mikroskopi girdi, işin içine onometrelik

plastik hemen hemen büyük plastiklerin bir molekülüne

kadar ölçülüyor. O da yaşamda çok şey değiştirdi.

Çünkü hemen hemen bütün organlarda plastik saptanmaya

başladı. Eskiden mikro plastik yani 20

yıl önce ilk başladığı zaman hani pasifikte balinalar mutsuz

çünkü planktonların içinde plastik var.

Plastikle karşılaşınca barinalar mutsuz oluyor şeklinde sunulan

olay. Şu anda şehirlerde şehir içinde

herkesin içinde bütün organlarında hemen hemen yani

çok sayarsak beyin de. En çok önem verdiklerimden bir

tanesi peri kart sıvısında. Çünkü pelik sıvısı dolaşma

direkt ilişkili değil. Bir sekretonla oluşan sekreter

oluşan bir sıvı onun içinde var. Tesis de var.

Azospermi büyük bir sorun dünyada tesisste niye plastik

var yani tesisste korunan organlardan biri gerçekten göz

testis biliyorsunuz. Özellikle korona organlar ve

ünlü sistem genel olarak. Yumurtalıklar da var karaciğerde

böbrekte akciğerde bol miktarda var.

Yani pratik her yere girdi barelaların hassaslığı ve

özgürlüğünden sonra şu anda bütün insanlıkla ilgili ciddi

bir sorun var. Bu skevencır reseptörler

imolojide ilgi çekici bir alan. Özellikle fagosster hücrelerle,

makrofajlarla, monositlerle, nötrfillerle çalışan kişilerin

gösterdi. Bizim de bir zamanlar üzerinde

çalıştığımız grup resepsörler. Immü sistem genelde odaların.

Derli toplu olmasını istiyor. Çekmecelerin de düzenli olmasını

istiyor. Hatta hücre içinde de

çekmecelerin düzenli olmasını istiyor.

Onun için de böyle bir dağınıklık gördüğü zaman onu

hemen toplamaya çalışıyor. Çok sağlıklı ilişkiye girmek

istiyor. Diğer hücrelerle araya başka

moleküller girmesini istemiyor. DNA sentez ederken bütün

hücrelerimiz araya plastiğin girmesini istemiyorlar.

Büyük olasılıkla şu anda onlara soracak durumda değiliz ama

genel olarak bulgular öyle yani hücreler strese giriyorlar.

Şimdi bu kadar cevap vereyim ama daha çok geniş bir konu aslında.

Hemen akla şey de geliyor. Şimdi mikro plastik bakınca ben

daha çok otizm durumuyla ilgili olarak mikrobiyata ve mikrobiyom

çalışmalarına baktım. Mikro plastiklerin aynı zamanda

mikrobiyata değiştirebileceği yolunda.

Iıı çalışmalar var. Şimdi probiyotik tedavisi otizm

spmek durumunda bayağı önem kazanmaya başladı.

Yeterli çalışma yok çünkü çok fazla ara değişken var.

Kişiden kişiye de çok değişiyor. Hem mikrobiyatta yaşta

değişiyor, başka şeyde değişiyor.

Oralara da belki geliriz diye ümit ediyorum.

Tamam. Probiyotiklerle ilgili bundan 15

sene önce falan bayağı ümitliydik ve sürekli probiyotik

bulmaya çalışıyorduk. Biz de 12 bifido bakteryum

laktobasit grubu yayınladık. Oyunlarda yani 2.010 ve

sonrasında ama şu anda 4.000 türden daha fazla bakteri

olduğunu biliyoruz. Bağırsakta.

Bir tane probiyotik, yani tek bakterli probiyotiklerin çok

fazla onu düzeltme olasılığı. Yani bütün her şeyi düzeltme

olasılığını görmüyoruz. Zaten klinik çalışmalarda diğer

hastalıklarda bizim özellikle çalıştığımız hastalıklarda

astımda atopik dermatitti. Kronik sinüzitleri.

Probiyotiklerin bir faydası olmadı.

Gördük klinik olarak ama mücal transplantasyon diye bir şey

var. Yani genel olarak hani bütün

bakterileri yerine koyabilir miyiz diye veya ev içi ilişkide

kalabalık ailelerde diyen bir çocuk antibiyotik kullanıyor.

Mikrobiytası bozuluyor. O çocuk kardeşlerinden hemen

geri alma şansı var annesinden babasından geri alma şansı var

ve ev hayvanı varsa kedi köpek varsa onlardan geri alma şansı

var. Yani o şekilde bir yerine koyma

yaşamda var. Zaten bayağı ciddi olarak var ve

güzel oluyor. Yani sonuçta takip edildiği

zaman da yerine koymuş oluyor çocuklar ama tek çocuk küçük

ailelerdi. Bu pek o kadar başarılı olmuyor.

Yani öyle bir olay var. Mikrobiyoati plastikler bozuyor

mu? Gerçekten bozuyorlar.

Bu tek molekül şekli büyüklüğünde plastikler yani

onun metrekare, plastikler bakterileri düşünürsek en

küçükleri bir mikrometre yani. Bakteri boyutunun 100 kat küçüğü

bir plastik ve karşılaşıyor. Bakteri ve o plastik büyük

ihtimalle bakterinin yaşamında bozuyor etkiliyor.

Plastikle karşılaşma ve mikrobiyomun bozulması ve ümitro

koşullarında plastik de mikrobiyomu karşılaştırma

mikrobumu bozuyor. Yani beslenmesini bozuyor.

Büyük ihtimalle bakterilerin metabolizmasını bozuyor.

Diğer insan hücreleri gibi etki ediyor herhalde öyle görünüyor.

Yani. Biraz devam edebilir miyiz?

Başka bir soru yoksa benim kafamda bir kaç soru var.

Çünkü mesela lütfen etiyolojiyle ilgili olarak çok şimdi içinden

çıkılamayan çok fazla şey var otizm durumu.

Aslında heterojen görünmekle beraber iç tutarlılığı yüksek

geçerli bir tanı. Onun için etiyolojisinin

araştırılması en azından boyutlarının önemli.

Bir de epidemiyolojisine bakıldığında çok ciddi bir artış

görüyoruz. Farkındalık artışıyla

açıklanamayacak bir şekilde görünüyor.

Gene genç çevre etkileşimi çalışmalarına bakıldığında

kalıtılabilirliği yüksek, yani genlerdeki genel nüfustaki

varyabiliteyle açıklanamayacak olan açıklanabilecek olan kısım

yüksek popülasyonda ama bir kısmı kalıtsal hastalıktan çok

daha büyük kısmı küçük değişikliklerden gene de bir

misin haritabiti kalıyor. Çevresel faktörlerle ilgili.

Son zamanda şimdi çok ciddi bir artış olmasında bunun rolü

olabileceğini gösteren çalışmalarda artış var.

Gördüğüm kadarıyla yani probiyotikle tedavi değil de

mikrobiyomun mikrobiyatanın ve mikrobiyomun değişikliğinin

otizmspekunun artışında etkili olabileceği yolunda.

Evet, biz de yakın zaman önce bir 68 hastalık makalesi

yayınladık. Otizm onun içinde var.

Otizm spektrum onun için de var. Baktığımız kriterler bizim son

60 yılda ya da son 20 yılda hevelasının artışıydı.

Otizmde de yani rakamlar verecek olursak bizim gördüğümüz 5 yıl

önce 100 ellide bir. Yaklaşık 40 yıl önce biz tıp

fakültesindeyken adı bahsedilmeyen bir hastalık.

Bu sene de işte 30 üçte bir kuzey amerika'da böyle bir

prevansal artışı var. Aynı tanı yöntemiyle ve aynı

kriterlerle tabii bunun olması lazım sanıyorum onu da

bahsettiğim yani öyle bir de. Mikrobata ile eftal, bariyer

ilişkisi ve mü sisteme ilişkisi var.

Yani beynin kendi sistemi var. Güler hücreleri var, astroisleri

var, onların etkisi olabilir. Ve çevresel faktörler için de

mikro plastik de var. Diğer çevresel faktörler var.

Bir de mikro plastikle beraber taşınan fitilletler denen

talepler bir fenaol bis fener. S gibi.

Maddeler var onlarla karşılaşmada çok arttı.

Son yıllarda özellikle 2 binden sonra belirgin bir artış var.

Onlarda kuruluşlaşmam beyindi. Plastiğin ne işi var tabi diye

düşünmek lazım. O plastik otizm mi yapıyor veya

kronik depresyona mı katkıda bulunuyor?

Belki parkinsonu mu ağırlaştırıyor gibi yani

nöropsik durumlar, multiplozla hava kirliliğinin çok büyük

ilişkisi var. Çok net bir ilişkisi var

multiplozlar. Lanset temas en son demansı

aldı. Yine hava kim?

Havayı. Bunlar önemli.

Tabii psikiyatrik olarak önemli epeydemolojik veriler moleküler

olarak ne oluyor dersek yani beyinde ne oluyor diye şu anda

bir şey söyleyemiyoruz ama diğer hücrelerde ne oluyor diye bayağı

bir bilgimiz var. Plastik hücrelere girince.

Kande bu kadar da ulaşıyorsa her yere giriyor olması kaçınılmaz.

Kampanyayı bariyer beni. Beyinde olduğu zaten kesin

beyinde olduğu kesin o. Genelde yani klinik gözlemden

yola çıkarak aslında düşünmeye değer bazı şeyler var diye

geçiyor aklımda. Yani tamamen benim uydurduğum

şeyler hipotezler değil de hani araştırma sonuçlarına bakarak

olabilir mi? Diye akla gelen benzer.

Polimorfizmlerin ister teknik lotit pomorfizmi olsun küçük

ister kopya sayısı var, hayatlar olsun.

Büyük birden fazla fenotipe ile ilişkili olabildiğini biliyoruz.

Mesela çok sık rastlanan şeylerden biri otizm sürek

durumunda. Otoimmün hastalıklar herhalde

tel var dokusu hastalıkları annelerinde otoimin hastalıklar

vesaire sık üst hanım yolu enfeksiyonları.

Dolayısıyla antibiyotik kullanımının daha fazla olması

ve bunların arasındaki nedensellik ilişkisinin yönünü

de tam olarak bilemiyoruz. Hadi otoimmün pek çok hastalık

daha sonra arasına gireriz. Belki nöropsik otoimin

hastalıklarda otizm pek durumunda daha sık görülüyor.

Işte panz gibi pandes gibi ama konuyu ben iyice medikalize

etmiş oldum. Şimdi anlaşılır da biraz

azalttık mı acaba? Yok ya vallahi sanmıyorum yani

herhalde çok ya otobüs hastalık dedikten sonra herkes hemen

hemen aynı şeyi anlamıştır. Bir biçimde kanda varsa zaten.

Anneden bebeğe de geçiyor olabilir, çok doğal olarak değil

mi? Buradaki soru acaba neden

bazılarında otizm yapıyor da bazılarında yapmıyor yani

hakikaten. 2.005 yüzde birken öyle bir şey hatırlıyorum.

Bir makale 2.005 yüzde birken Amerika Birleşik devletleri'nin

yapılan bir çalışmada, 1.900. Üçte yetmişler belki daha

öncesinde 2.020 sonrası yapılan bir çalışmada 60 sekizde bir

filan gibi bir şey kalmış bulurum makaleyi de gerekiyorsa.

Otizmin görülme sıklığı. Bu.

Yani neden mesela mikro plastik bu kadar yaygın ve herkeste

varken hepimizde belki de varken hatta.

Neden bazılarında oluyor ve bazılarında olmuyor beni genetik

ver faktörler de vardır. Kuşkusuz burada belki şey

olabilir. Hani o büyülü sözcük genç çevre

etkileşimi? Bazılarında oluyor, bazılarında

olmuyor konusu bizim için çok ana konulardan biri gerçekten

yani astımda. Bir zamanlar prevance yüzde

birdi. O zaman neden bazılarında

olmuyor dediğimiz grup %90 dokuzdu.

Alanında rasttım çıktı. Yüzde 10'a çıkart 1.900

yetmişler, 70 beşlerde neden bazında olmadığı olmuyor

dediğimiz grup yüzde doksana düştü.

Şu anda astım yüzde yirmiye çıktı ve belli ve azlık özel

ülkelerinde elinde. Örneğin iskoçya'da falan %40

civarında. Neden bazılarında olmuyor

dediğimiz grup yüzde altmışa düştü.

Yani %90 dokuzda yüzde altmışa düştü.

Neden olmuyor bu demek ki? Bir karşılaşılan dozla ilgili

bir şey var. Bir de değişik tip

poymorfizmlerle ilişkili majör, mutasyon yok ama değişiklik

poymorfizlerle ilgili bir genetikten dans var.

Yani genetikten dans olanlarda oluyor.

Onlarda da doza bağımlı olanı oluyor.

Astım için diyelim hava kirliliği veya özellikle sodüm

nurisini patlar, karşılaşma onu İade etme.

Mikro plastikten başka diğer yani önceki 2 bölümde

konuştuğumuz bütün hepsi otizmde de rol oynayabilir.

Yani o onlar oynamadığını söylemek ve sadece bir kök

plastik olduğunu söylemek için elimizde bir kanıt yok.

Tabii ki onların hepsi de beyne geçen maddeler.

Yani hava kirliliğinin partikül maddeleri de öyle.

Ozon da öldü, plastik de öyle, sodim mürüst, Rıfat veya

paketlenmiş gıdalardaki emüzyfaydılar.

Yani yoğunlaştırıcılarla paketlenmiş gıdalardaki

antibiyotikler de beyne ulaşabilir.

Hem annenin hamileliğinde hem de çocuk doğduktan sonra erken

dönemde ulaşabilir. Bir de mik.

Robiyoton bozulduysa yani mikrobiyonun yarısı gittiyse,

bio çeşitliliğin yarısı gittiyse belli gerekli faktörler yeni

doğan döneminde bebeğe sağlanmıyor.

Belki beyin bunlara ihtiyacı var.

Tamamen kendini normalize etmek için ve introletin yaşamda da

sağlanmıyor. Onların hepsi tetkisi olabilir

şu anda hani bir tek bir şeye bağlamak veya basitleştirmemek

lazım. Hepsini araştırmak lazım.

Dünyada araştırıyor. Yani çok kolay değil tabii

beyninle ilgili bu araştırmalar modeller çok fazla yok ama

astımla ilgili veya hepatit ile ilgili veya rena yetmezlikle

ilgili araştırmalarda çok güzel modeller var elimizde onlar da

sürekli olarak görüyoruz zaten. Yani ne yerin katkısı olduğunu.

Hayvan mı? Dedi.

Zor tabii havuzla ilgili olanlarda tekrarlayıcı

davranışlar kullanılıyor. Farelerde yani yapılmış

çalışmalar mikrobiyonla bağlantı kurmaya çalışanlarda.

Yineleyici davranışlar yani sosyal komünikasyon

zorluklarında değil de otizmin diğer parçası olan aynalık

arayışı ve yenileci davranışı kullanabiliyordu o.

Bu arada. Davranışı idlib'ten belli genler

de var bir de yani bir grup var öyle.

Yani onunla ilgili bir yayın çıkmıştı nuther'den.

Evet, önceki sene galiba. Ailenin soruyor, iğneleyici

davranmış, yine mikrogram'daki değişiklikle ilgili.

Yani bu önemli yayınlardan biri otizmi düşündüren zaten.

Evet, astımla ikisi arasındaki benzerlik dikkatimi çekti.

Şöyle, eskiden otizm spektrumu tanısını bu çok anlattığımız bir

konu tekrar olacak herkes için. Ama burada tekrarlamakta fayda

var. Yetişkinlikte otizm spektrum

tanısından söz edilmez diye. Yetişkinlikte astımdan da söz

edilmezdi. Yani 50 yaşından sonra astım

tanısık olan insanlar yoktu. Otizmde yoktu.

Aralarında böyle bir benzerlik var.

O dikkatimi çekti. Evet, aslında ileri yaş

hastalığı olmaya başladı. Yani yetmişten sonra ulan

aslında var. 30 yaşından sonra olan astım var.

Kadınlarda görülen nazal polikle birlikte olan bir astım grubu

var. Yani onun frekansı da yüksek.

Yani diğer hastalıklarda öyle aslında yani yağlı karaciğer

mesela inanılmaz derecede her yaşta olmaya başladı.

Küçük çocuklarda da görünebiliyor başlangıçta.

Öyle yani diğer hastalıklarda karakter değişti.

Klasik hastalıklar bir de bizim çok üzerinde durduğumuz bir şey

var. Yani.com mororbilite multimor

bilite dolayı başladı. Eskiden bunları biz tek hastalık

olarak görürken şu anda değişik. Değişik bir hastalıklar ve

birbiriyle ilişkisi olmayan, yani hem genetik olarak çok

ilişkisi olmayan hem de tedavi açısından da enklama markul

açısından da çok ilişkisi olmayan hastalıklarla birlikte

görünmeye başlanır. Yani atopik termatitle kolit

mesela neden birlikte olsun? Yani termati ne olan hastada

rinit oluyordu eskiden ama şu anda polit olmaya başladı.

Ayrıca kronint depresyonda olmaya başladı.

Kronik depresyonu hani ben dermatim diye olan bir kronik

depresyonu değil tabi onun da moleker mekanizması olan bir

kronik depresyon, yani öyle düşünmek lazım.

Tabii ki. Burada küçük bir müzik molası

verelim. Ben bugünkü müzik parçası olarak

Bosna transını seçtim. Ben diye marsilyeni ve elvin

vangard beraber. Icra ediyorlar şarkıyı daha

sonrasında tekrar birlikteyiz. Gayet tamam.

Müzik arasından sonra tekrar birlikteyiz.

Ben sözü cemaat kaşkoluna bırakacağım.

Bağlantıyı kurmak için aslında klinikler yola çıkarak başka bir

şey daha vurgulamak gerekir. Konuyu dönüp dolaşıp ben kendi

bildiğim yere getiriyorum. Sözüm sürmek durumuna.

Yeme patenleriyle ilgili yapılmış çalışmalar var.

Yani tıpkı otizm durumunun kendi belirtilerinin kendi içinde

birbirlerini tetiklemeleri ve şiddetlendirmeleri gibi.

Mesela yineleyici davranışlar, sosyal komünikasyon zorluklarını

artırıyor. Onlar öğrenmeyi zorlaştırıyor.

Zihin kuragu becerileri azalıyor falan filan.

Tıpkı bunun gibi hem otoimun hareket bozukluklarına yatkınlık

hem aynı zamanda yeme patenliğinin çok kısıtlı olması

ve seçicilik daha tipik gelişen çocuklarda 6 yaş civarında olan

ama otizmdakiler de çok erken başlayan işte yiyeceğin

tekstürüne, kokusuna, görünüşüne, rengine vesaire

bağlı olarak çok şiddetli bir seçicilik de kötü bir beslenmeye

sebep olarak mik. Robiyom mikrobiyatada ve

dolayısıyla mikrobiyomda değişikliğe sebep olabiliyor.

Yani böyle bir kısır döngüde var yatkınlığın üstüne.

Bir de diğer gördüğümüz hastalıklar buzluğa gibi yani

bizi buzluğa su üstünde kalan kısmını görüyoruz.

Otizm de öyle mi acaba? Ben çocukken çok otistik

buluyordum kendimi otizmin tanımı yoktu ama öyle de tahmin

ediyordum yani. Niye otistik gördün kendine

Allah aşkına. Ya ilişki kurmada zorlanıyordum

falan, yani öyle ondan sonra bir açıldım.

Hemen hemen her sporla ilgili oldu.

Çok birdenbire geçti otizm. Öyle bir şey, yani belki buzdan

altında olan bir şey olaylar vardı.

Onlar su yüzlemi çıkıyor. Mikrobiyal çeşitlilik bozulunca

daha belirginleşiyor mu onu da düşünmek lazım.

Yani diğer gördüğümüz hastalıklar da var.

Çünkü bu hani yine Tahsin konuştuğumuz kısımda neden bazı

rahatsız oluyor? Bazıları olmuyor kısmında bir de

buzdan altında tutanlar var hastalıklarının.

Değişimsel faktörlerle karşılaşmayıp zamanında ve belki

daha sağlıklı bir çevrede oldukları için otizmde de var mı

acaba? Diğer psikiyatrik hastalıklarda

da bu var mı diye düşünmek lazım yani.

Obsesif kompulsif nörozdan bahsettik yani onu da herhâlde

bir belirgin olarak var zaten bir yani olayın çok hastalık

haline gelmemiş ama bir kişisel karakter yapısı olarak olanlar

vardır. Bizim gördüğümüz reinitte var.

Mesela çok bilgin veya covide yanıtta var çok bilir.

Yani covid'in %80 doksanı son derece rahat geçti.

Herkes çok rahat geçirdi ama %5 10 çok.

Buzdan su üstüne kalan kısmına çok ağır geçiyor.

Otizmde de acaba bu var mı yani? Hani %30 otuzda bir şu anda ise

frekansı 29. Unda belki 10. 10 beşinde acaba

tıp klinik geçen var mı yani? Insanlar da vardır.

Otuzda bir belki biraz şey bir kore çalışmasında sadece çok

yüksek çıkmıştır ama aslında en yüksek bildiğimiz 60 sekizde bir

Amerika Birleşik devletlerinden olan ama sonuçta yani niye

bazılarında oluyor? Bazılarında olmuyor kısmında

Tahsin söyledi. Yani otizme yatkınlık yaratan

poimorfizmlerin etkileşimi, onların birbirlerini etkilediği

kadar işte epigenetik onların. Epigenetiğin nasıl oluşacağı

üzerindeki etkileri, yani otistik özelliklerin yaşantı

üzerinde bir etkisinin olması. Mesela ve takım sporlarına

mesela yatkın olamayışı falan gibi olumlu etmenlerden uzak

kalışı hepsi birbiriyle etkileşiyor.

Idi. Olarak.

Biz hani otizmi kullanırken otizmi spektrumu bozukluğu

kavramını kullanıyoruz. Oradaki spektrum aslında bu

sizin dediğiniz buzdan altında görünmeyen kısmını da kapsaması

için belki büyük ihtimalle orada kullanılan bir ifade daha geniş

bir yelpazeyi kapsamak için aslında kullanılan bir şey diye

düşünüyorum. Ben bazen dediğiniz gibi

olabiliyor çünkü yani sadece otizm pil olarak kendisini

göstermiyor. Bazen otistik trepler kendisini

gösterebiliyor. Otistik özellikler kendisini

gösterebiliyor orada. Da hani bu spektrum kavramından

bahsediliyor. Geniş spektrum kavramına

dediğiniz çalışmalarda büyük ihtimalle hani oranı yükselten

çalışmalar da. Eee.

Prevelası yükselten çalışmalar da büyük ihtimalle o geniş

spektrumu aslında ifade eden çalışmalar diye düşünüyorum ben.

Yani daha hafif semptomlarla seyreden.

Cezmi hocanın sorduğu ben tekrar.

Tercüme edip cem hoca'ya vereyim.

Yani otizmde de birbirinden farklı, oldukça farklı

görünümler var mı ya da tezahürler var mı diye

soruyorsunuz değil mi hocam? Bazıları çok ağır, bazıları çok

hafif şey anlamında çok. Hafif ve çok ağır olan

hastalıkta bir de hafiften de daha hafif olan belli koşullarda

ortaya çıkana ama normalde yani yaşamını fazla etkilemeyen bir

grupta var mı diye yani buzdolabının hiç suyun tamamen

altında olanlar var. Var var bir de tamamen doruk

noktasında ağır olanlar. Var tabii orada birkaç şey

düşünmek lazım. Bir tanesi çevre koşullarına

bağlı olarak yani santral sinir sistemi çok duyarlı olduğu için

öğrenmeye ve değişmeye özellikle yaşamın ilk dönemlerinde ama

yaşam boyunca çevre koşullarına bağlı olarak tezahürünün çok

değişebildiğini görüyoruz. Aynı genetik yapıya sahip

kişide. Bir genetik değişiklik olabilir

veya sadece öğrenme olabilir. Mo, onun dışında bir de şu var,

otizm de bildiğimiz otizm spektrumunun içerisinde

beraberinde zeka gereği ve epilepsi olan büyükçe bir grup

var. Yani ağır dediğimiz grup kolay

teşhis edilenler zaten çoğunlukla beraberinde zeka

geriliği görülen grup, klasik otizm çocukken hemen

tanınabilenler. Yani şimdi bizim 50 yaş

civarında bile tanısını koyduğumuz spektrumdakiler hafif

olanlar. Beraberinde zeka geriliği

olmayan. Yüksek işlevli dediğimiz yani ı

q hususu normal sınırlar içerisinde olan kişiler.

Ama bu tabii artışta geçen programda da onu konuşmuştuk

elbette tanı ölçütlerinin değişmesi elbette bunlara

bakışın değişmesi elbette bizim daha farklı değerlendirmeye

başlamamızın da rolü var. Yani o artış sadece bununla

ilgili değil ama buna rağmen yani bu nere hesaba katmamıza

rağmen. Daha fazla görüldüğünü, cezvenin

geçen hafta ya da ondan önceki hafta söylediği buydu tam

olarak. Doğru doğru, yani işte tıpkı

astımın geç yaşta görülmesi gibi.

Yani aslında demin sana onu soracaktım.

Cezime o kadar çok faktör var ki yani mikro plastikler bu

saydıkların mikropla plastiklere ve çöp meselesine geri dönelim.

Çok da güzel bir tweeti vardı. Geçen gün artık kısıt gibi bir

şey deniyorlar. Bak denmiyor da işte.

Tam ne deniyor? Kısıt Twitter yani neyse ex bir

açıklama yaptı. Dedi ki bundan sonra tweet

demeyeceksiniz de kısit değildiniz bir an gibi.

Onlar da bizi çok zorluyorlar. Yani eğitim değiştiriyorlar bir

de. Erkek aynen yavaş yavaş ya

geçmem vakti. Genelde neyse şaka bir yana yani

cezmi güzelce göndermişti. Onu doğrudan aklıma geldi.

Önce şu aşı meselesini bir soracağım içimde kalmasın.

Yani bunca faktör varken hakikaten çevresel faktör olarak

şu aşıları otizm yapar safsatasını bir emin olun

ağzından ne kadar saçma bir şey olduğunu duyalım istiyorum da

ondan sonra çöpü sorarım. Evet yani.

Aşı karşıtları aslında çok ilginç insanlar.

Covid zamanında aşı karşıtlarıyla ilgili tabii

bayağı araştırma yapın. Neden aşı karşıtı da oluyorlar

falan diye bir kere söylemleri çok ilginç.

Amerika'da 8 10 yerden çıkan söylemlere hepsi tekrar

ediyorlar. Böyle bir şey var.

Yani kişisel olarak araştırmaları kişisel olarak

belirgin bir bilgileri olmuyor bu konuda yok yani tahmin

ediyorlar, aşılar kötüdür falan diye tahmin ediyorlar ve

ellerine. Orta amerika'nın belli

yerlerinden çıkan yazılar gelince tweetler veya işte

facebook'taki yazılar falan gelince onu sağa sola

gönderiyorlar. Bu onları bir sosyal statüsü

sağlıyor. Çünkü aşı karşıtı olan bir başka

grup var. Onları takip eden dikkatle

izleyen aşıların otizmi yaptığıyla ilgili hiçbir kalıntı

yok. Aşılar ayrıca aşı karşılığını

çok iyi bilmesi gereken bir şey var.

Aşılar Dünya Sağlık Örgütü aşıları diyelim.

Hani bize bizim zamanımızda üçlü aşılar artık oluyor falan diye

dediğimiz aşılar o kadar çok yapıldı ki böyle az buz değil o

kadar çok yapıldı ki yani trilyonlarca doza ulaştı.

Şu anda diyelim. 1.900 yetmişlerden sonra başlayan

difteri bombaca tetanos artı rol.

Kadar kulaklar. Ve onu daha sonra işte.

Tavuk kulak zamana çıktı. Onu da hatta orada bir madde

vardı. Bunu yaptığı iddia edilen sonra

o çıkarıldı ama çıkarıldıktan sonra o maddenin yapmadığı fark

edecektik gibi bir detay da hatırlıyorum.

O da var gerçekten yani onu yani bir kere eğer aşı kar aşılar

otizm falan yapsa aşı yanlısı o kadar çok insan var ki bütün

aşıları bir anda bırakacak. Yani çok bilinçli olarak

yaklaşan çok büyük bir sayı var yani.

Konusu olmak bir inanç meselesi değil.

Aşı karşılığı genellikle devletler ama aşı yanlısı olmak

ve gerçekten kanıta dayalı tıbbın gerektirdiği bir şey.

Yani öyle aşı yanlısı olanlar aşıdan da çok para kazanan bir

grup yok. Yani böyle yani 100 binde bir

falandır. Aşıdan para kazanan kimsenin bir

çıkarı da yok yani aşıdan gerçekten ama kanta dayalı ve

tıbbı ciddiye alan insanların aşı yanlısı olması normal bir

şey. Yani çok fazla aşı karşıtı

olacak bir kan. Yok ellerinde ne ders

kitaplarında var ne de dünya sağlık görürtünün yayınlarında

var. Dünya sağlık örgütüünde çalışan

ve aşı karşıtı olan insanlar da var.

Yani olabilir ama şu anda aşı karşılığını nasıl yürüyor?

Mesela avrupa'da, hollanda'da bir şey var.

Aşı karşıtı bir alan var. O alanda geçen eve önceki sene

bir kızamık salgını oldu. Ya yani 8 yüzden falan ölüm oldu

ya öyle bir ciddi bir olay, yani kızamık aşısı yaptırma hakkında

bir şeyi yok. Yani şu anda dünyada en ufak bir

mantığı yok. Yaptığı hiç başı yaptırmayan bir

dur tabii yani kızamık yakaladığımı çok daha ağır

yakılıyor ama bunların çocuklarında polyoda oluyor.

Bayağı kötü bir şey. Çünkü normal aşılarına olan veya

biraz aşılarında geç kalan diğer toplum da etkiliyorlar.

Olumsuz olarak etkiliyorlar. Yani belirgin bir coğrafi alanı

olduğu zaman bayağı kötü etkiliyor.

Çevresinde kendi içindeki çok ağır etkiliyor.

Çünkü hemen kendi aralarında bulaşıyor ve hemen kendi

aralarında o hastalık yaygınlaşıyor.

Yani tetanoz öyle bir sorun yok ama kabakulakta var, kızamıkta

var. Polyemiyeti de var.

Yani bunları tam olarak da eledik almayan hastalıklar

olduğu için turizmde çok yaygın olduğu için sürekli olarak bu

virüsler getiriliyor. Avrupa'ya da getiriliyor,

türkiye'de getiriliyor. 2.000 de yaşanan bir felaket var.

Esas tam yeri gelmişken araya girebilirsem onu söyleyeyim.

Yani bu daha sonradan geri çekilen bir.

Lanse yayını var aslında lenfa dönüp ile bağlantısını da

kuruyor. Mizus mant şubeyle yani kızamık,

kızamık. Çıktı.

Kabakulak aşısının. Çok kötü bir yöntemle yapılmış

ve işte verileri sonuçta uyumlu olmayan fakat bu tür şeyler çok

dikkat çektiği için ve çok hızlı etki gösterdiği için yani bu.

Inanç epidemi yaratıyor neredeyse inancın bir epide mi

şeyi oluyor? Tam da ara tatiline denk

geldiğinde disnilen de giden çocuklar bu işi.

Olmamış olanlar. Bu yayından kısa süre sonra

ciddi bir kızamık ve kızamık komplikasyonları SSB ve planori

dahil olmak üzere yıllardır olmadığı kadar büyük ölçüde

kayıplara yol açıyor. Çocuk ölümlerine yol açıyor.

Gerçekten. Korkarım bu insan hala yayın

yapıyor yalnız. Amerika'da yaşıyorum.

Ben onu bu hafta okumuştum. Android diye bir tane ingilizce,

bir tane ingiliz şey. Gastroenter walk herhalde çocuk

gastren turu gibi bir şey herhalde.

O sizin dediğiniz gibi otistik enterokolit diye bir şey hatta

ortaya atıyor. Öyle bir terim ortaya atıyor.

Makalede 98 yılında şeyde yayınlanıyor lanse ette

yayınlanıyor ve o ses getirmesi dediğiniz şey 2.000 yılında

bayağı büyük bir şeyin bu ingiltere'nin sağlık sistemi NHS

sanırım onun sağlık verilerine göre büyük bir kırılma

yaratıyor. Yani neredeyse aşı oranlarında

yüzde otuza, yüzde kırka varan bir düşüş saptanıyor.

Eee dediğiniz o büyük ölümler de o zaman ortaya çıkıyor.

En son makale 2.010 yılında en son lanse tarafından tekrar

gözden geçirilip çekiliyor. Yayından kaldırılıyor ama bu

konuda lan set ile ilgili çok ciddi şeyler de var.

Hani iddialarda var çünkü lansed burada bir çıkar çatışmasına

girdiğiyle ilgili mahkeme şeyleri var.

Bu arada raporları vesaire var. Yani OO da çok tartışmalı bir

konu oldukça değişik yani. Otistik enterikoit ne demek

yahu? Yani hocam güya.

Aşı olan bu çocuklarda. Cem hoca'nın dediği o işte

kızamık, kızamıkçı, kaba kulak aşısına olan bu çocuklarda süreç

içerisinde bu şeylerde enterolit semptomları işte isal vesaire.

Onun dışında lenfodonatiler gelişiyor.

Yani lenf bezleri büyümeye başlıyor.

Ek olarak bir de çocuklar otistik semptomlar göstermeye

başlıyor gibi bir. Şey enfeksiyon yani?

Aynen öyle. Yok şey değil mi?

Tahsin kızayimin olan değil de aşı olan çocukların yaşadığı.

Aşı olanlar da olan. Ben yankı.

Dediği bir otoim üniteden söz ediyor.

Hani. Bu keyifli sohbetin bu haftalık

sonuna geldik. Gelecek hafta devam edeceğiz.

Bu bölümün sonunda yine bir ressam ve resim hakkında bilgi

vermek istiyorum. Bugünkü ressam olarak Arnavut

böklin'i seçtim. Resim olarak da ölüler adası ya

da orijinal ismiyle town inzeli tercih ettim.

Arnavut böklüğünden bahsedeyim. Kısaca arnavutköyün isviçreli

bir ressam. 1.827 yılında baz elde doğuyor. 1.845 ve 1.857

yılları arasında düseldord orta güzel sanatlar akademisinde

eğitim görüyor. Isviçre, Hollanda, Fransa,

Almanya gibi çeşitli ülkelerde dolaşarak aynı zamanda resim

sanatıyla ilgileniyor. Daha sonrasında bir dönem hatta

1.800 altmıştan 60 ikiye kadar da almanya'nın baymar şehrinde

güzel sanatlar akademisinde akademisyen olarak da görev

yapıyor. Kendisini kendisiyle ilgili

söylenebilecek şey, böyle bir sembolist olması tablodan

bahsetmek gerekirse. Tablo oldukça melankolik bir

eser. Aslında ölüler adası tablosunda

dikkat çeken şey bu adamın aslında.

Büyük ihtimalle alfred büklüm tarafından italya'nın florence

kentindeki ingiliz mezarlığı denilen bir adayı nasıl desem

adadan ilham alarak yapılmış olması.

Bunun dışında bu eserle ilgili ilginç olan şeylerden biri.

Bu eserin birden fazla versiyonu var ve bu versiyonlardan üçüncü

versiyon 1.933 yılında satışa çıkarılıyor ve ilginç bir

şekilde adolf Hitler tarafından satın almıyor ve o zamanlar

münih'in. Güneyinde bir şeyde bulunan

kendi dağ evine berkofa asıyor. O tabloyu 1.940 yılından sonra

da savaş ilerledikçe de tabloyu berlin'deki kendi ofisine

şansörlü ofisine götürüyor ve şu anda bu versiyon aynı zamanda

berlin'de altenasyonel galeride yani eski ulusal resim

galerisinde sergilenmeye devam ediyor.

Bu resimle ilgili bir ilginç bilgi daha var.

Bu resim aynı zamanda freud'un da çok sevdiği bir eser ve

freud'un muayenehanesinde asıllı durduğu ile ilgili.

Bir rivayetle söz konusu bizi dinlediğiniz için teşekkürler

ııı haftaya tekrar görüşmek üzere kendinize iyi bakın.