Demanslı Bireyin Hasta Yakını Olmak

Herkese merhaba diken şükür bahçesi vaat etmiyoruz.

Podcastinin yeni bölümünden sesleniyoruz.

Ben doktor taysin rolaz bu podcast bölümünde profesör

doktor timuçin rolet, profesör, doktor, cemaat Başoğlu benimle

beraber konak olarak da sayın profesör doktor özlem erdenekke

benimle beraber. Bu kayıtta ibrahim olmayacak

maalesef ibrahim başka bir işi vardı, o yüzden çakıştığı için

kendisi katılamıyor. Bu kayıtta aslında hani biz son

birkaç görüşmede eee hem yaşlılıktan bahsetmiştik hem

alzheimer'den bahsetmiştik ilk bölümümüz biraz daha sosyal

odaklı, ikincisi daha çok biyolojik odaklı bir bölüm

olmuştu. Bu bölümde de biraz hasta yakın

olmak üzerine konuşalım diye düşündük.

Bakalım konu bizi nereye getirirse ben şöyle bir giriş

yapacağım, ben ilk 2 bölümü tekrar dinledikten sonra aklıma.

Bir film geldi. Sanırım florrie sellerde

yönetmene Fransız yönetmen hem. Filmin senaryosunu yazmış hem de

yönetmenliğini yapmış. The father diye bir film vardı

baba diye bir film vardı orada Anthony opkins'le oliver

collon'un beraber oynuyorlardı. Ikisi götürüyordu filmi aslında.

O film aslında hani demans üzerine yapılmış en güzel

filmlerden biri diye düşünüyorum.

Şu açıdan güzel. Orada aslında hastanın kendi

perspektifinden bir seyirci olarak bütün olaylara bakma

şansı buluyoruz. Aslında belki hani daha fazla

konuşursam spoiler verebilirim ama ufak şöyle bir şey

söyleyeyim orada hani. Demans hastası bir adam.

Değişik karakterler hayatına giriyor.

Çünkü o değişik karakterlerin aslında.

Çok değişik karakterler olmadığını öğreniyoruz.

Filmin sonuna doğru bunu söyleyeyim, güzel bir filmdi

hani belki siz de izlemişsinizdir.

Sizin de hoşunuza gitmiştir diye.

Ne sizin söylemek istediğiniz bir şey varsa sizden yorum

alabilirim. Yoksa ııı devam mı ederim, nasıl

yapalım siz bilirsiniz. Eee istersen tahsincim ben

hakikaten en çok sevdiğim, belki de en sevdiğim demansı anlatan

filmlerden birisi olduğunu söyleyebilirim.

Defadır baba filminin. Çünkü gerçekten birinci şahıs

deneyimini ortaya koyar. Kafa karışıklığını biz bizzat

hastayla beraber yaşarız. Bir kız gelir, sonra başka bir

kız gelir. Damat başka bir damat odur.

Eee bakıcılar devamlı değişir, ev değişir devamlı.

Ben yakın zamanda Haluk bilginer'in yorumuyla baba

adında bir tiyatro oyunu olarak da izledim.

Yaklaşık bir ay önce onun da sahneye konuluşuna hayran oldum.

Çok çok güzel bir sahneye koymaydı.

OO kafa karışıklığını sahneler arası geçişlerde dekorla ufak

tefek oynayarak yaratıyorlardı ekstradan.

Hani o filmin senaryosuna ek olarak.

Hakikaten böyle bir şey demez kişilerin kafaları karışır.

Dedem has hastası gördüğümüzde yani biraz artık orta evreler

ortaları sonlarına doğru geldiğinde kaç çocuğunuz var

dediğinde mesela 6 çocuğun var der 5 çocuk vardır.

Aslında bir tanesi 2 tanedir yani Mehmet vardır. 2 tane

Mehmet vardır bir mehmet'in kendisi bir impostoru vardır.

Bir tane hastanın 6 tane imposter'dan bahsettiğini

görmüştüm. Tek çocuğu vardı ve 6 tane işte

ibrahim'den bahsetmişti mesela. Böyle şeyler olabiliyor ya da

hızı geliniyle karışıyor. Torunu başkasıyla karışıyor.

Çok sık gördüğüm bir başka şey. Yaşlı demaslı hanımlar

oğullarını kocaları zannetmeye başlıyorlar.

Bir süre sonra çok çok sık gördüğümüz bir şey muhtemelen

hani yüzü siması çok benziyor, huyları da benziyor, ses

benziyor belki ve yine orta ortaların sonlarına doğru o

evrelerde çok sıklıkla eşleri olarak çağırmaya

başlıyorlaroğullarını. Hani bunu çok güzel anlatan bir

film. Tabii film bakım veren kafa

karışıklığını da çok iyi anlatıyor.

Bu film, çünkü devamlı baba bir şeylerden bahsediyor.

Orada olmayan şeylerden bahsediyor, kişileri

karıştırıyor. Ve bu karışıklıklar üzerine bir

takım hırçınlıklar yaşıyor. Bir takım tepkiler gösteriyor.

Bakım verinin OO karışıklığı anlaması çok zor oluyor.

Çok fazla da öfkenin çıktığı çok fazla tepkilerin ortaya çıktığı

bir alan orası. Hele de eski şeyler, yani ilişki

çok iyi değilse çok iyi bir ilişki kurmamışlarsa çocukluk,

gençlik, yetişkinlik dönemlerinde çok onarılmamışsa

hatta onarılsa bile bazen o çocukluk gençlik dönemlerine

dönüyor kişiler. Eee ve bütün o eski sular

karışmaya başlıyor. E orada bakım veren de.

Istemeden hani çok olumsuz tepkiler ortaya çıktığına

defalarca şahit oluyorum. Ben zaten böyleydi zaten böyle

bir insandı işte. Mutsuzluğu daha da mutsuz

öfkeliydi. Daha da öfkeli bazı hareketleri

bakım verenler çok üstlerine alınabiliyorlar.

Çok çok kendi üstlerine alınıyorlar.

Yani beni zaten sevmezdi çocuğu olarak o yüzden yapıyor beni

zaten hep işte kullanırdı, şimdi yine kullanıyor gibi yorumları

çok fazla rastlayabiliyorum. Bir miktar tabii eski ilişkinin

kalitesi elbette ki hani demaslı kişinin demas döneminde kurduğu

ilişkide bir miktar belirleyici OO olsa da aslında daha çok

hastalığın yarattığı etkilerden bahsetmemiz gerekiyor orada.

Çünkü bir süre sonra kişilerde tanıdık gelmiyor.

Mekânda tanıdık gelmiyor. Sadece kafası karışmış bir

insanın tepkileri aslında ortaya çıkmaya başlıyor ve bu alanda

bakım veren ne çok fazla çalışmak gerekiyor.

Benim de aklıma ayrısı geldi ve tırlarsınız, ayrısını olacaksın.

Hayatını anlatan o filmi orada da kocasının dehşetini.

Kadıncağızın da tabi ki dehşetini yaşadı dehşeti ama

kocasını da dehşetini. Hatırlamamak mümkün değil, gayet

iyi verilmiş. Dolayısıyla aslında belki

buradan sözü. Demansı hasta yakınlarına ama

asıl genel olarak da psikiyatri de hasta yakınlarına da

gittirsek hoş olur diye düşünüyorum.

Bilmiyorum ne dersiniz? Evet çok iyi olur ya hasta

yakını olmak, hakkaten başka bir ülkede olmak başka bir çok

farklı bir deneyim, hasta yakını olmak.

Bir yandan şöyle çok basit, çok somut şeylerden başlayalım.

Bir kere çok ciddi bir hem maddi hem manevi bir yükten

bahsediyoruz. Ciddi bir maddi yükü var.

Maddi yük derken sadece finansal anlamda sadece işte nakit para

çıkartmak anlamında değil, git gel doktora götür bir yere

götürür. Çeşitli ihtiyaçlarını hallet,

fizyolojik, fiziksel, başka ihtiyaçlarını hallet bir kere

böyle bir maddi yükü var. O maddi yükte tabii kendi

hayatından eksilme de var işte kendi ailesine, kendi

yaşantısına, kendi ilgi alanlarına çok fazla zaman

ayıramama gibi bir kısmı da var. Elbette ki.

Çünkü bir başkasına bakımerken 10'a çıkart zamanınızı da

veriyorsunuz. Maddi yükle manevi yükün çok

kesiştiği alanlar tabi ki bunlar.

Dolayısıyla diğer tarafa ciddi bir hani zaman da vermeniz

gerekiyor. Bununla kalmıyor tabii ki.

Eski sıkıntıların tekrardan harlandığı tekrardan alevlendiği

bir yer orası. Bir diğerinin adına karar

vermek, bir diğerinin adına kararlarına saygı duymak,

diğerinin özerkliğine saygı duyarken, bir yandan da onu bir

takım zarar görebileceği şeylerden korumak işte.

Bazı faaliyetleri, bazı faaliyetleri artırmaya

çalışırken, bazı faaliyetleri azaltılmaya daha sağlıklı

olanıyla değiştirmeye çalışmak gibi.

Bakım veren çok fazla hakikaten üstlendiği sorumluluklar ağır

bir yükü var. Eee maddi manevi her anlamda çok

ağır bir yükü var. Yaşlı kişilerdi.

Psikiyatri hastaları da tabii ki var.

Bunların arasında çok farklı reçelere de var.

Bunun bir hani aklı başında bilişsel olarak sağlam ama

fiziksel olarak kendine yetemeyen fiziksel zorluklar

yaşayan bir yaşlıya bakım vermek farklı.

Zihnini artık zihinsel işlevlerini yitirmeye başlamış.

Bilsel olarak zorluklar yaşamaya başlamış birisine bakım vermek

bu bilişsel işlevin gittiği her evrede farklı.

Erkeğin evrelerde halen bazı konularda karar alabilecek

durumda olurken, kişiler daha ileri evrelerde artık hakikaten

sağlıklı karar verme yetilerini tamamen yitirebilirler.

Muhakeme yetilerini tamamen yitirebilirler.

Hani her aşamada farklı bir yükten.

Bahsediyor, karar vermeye devam da etmek istiyorlar.

Bir yandan tabi değil mi? Yani o tarafı da zorlayan

şeylerden bir tanesi. Ilginç olan tabi bu bakım verme

kısmı çok önemli ama benim ilk aklıma gelen kısmı sen demansta

olan hastalarla çalıştığın için doğal olarak bakım veren

tarafından bakıyorsun çok güzel gerçekten.

Ve. Aslında burada en önemli kısmı.

Bir yandan ailesinin eşinden de filmden gelerek de buraya

bağlandığımız için söyleyeceğim şey, kendilerinin tanınmaması ya

da hastalanan demansı olan kişinin kendilerini artık.

Başka biri olarak görmesi ya da hiç tanımıyor olmasının

yarattığı dehşet duygusu var bir de ve onlar bütün bu bakım

vermeyi, işini bir de bu duyguyla birlikte yapmak

zorundalar. Bu bu da işi daha da

zorlaştırıyor, öyle değil mi? Tabi tabi demas zaten hani

literatürde de özel bir yeri vardır gerçekten.

Çünkü takdir edilemeyen bir bakım emeği veriyorsunuz deması

takdir edilmeyen değmeyeyim de takdir edilemeyen bir bakım

emeği veriyorsunuz. Ve takdir gördüklerini

hissetmiyorlar. Hiçbir şey değil.

Evet bildiğimiz yollarda yapmıyor.

Ya da çok ufak ipuçları yani işte sevdiği bir tatlıyı

yedirdiğinde aldığı bir gülümseme çok kıymetli oluyor.

Çok çok küçük ödüllerle yola devam etmek zorundalar ya da

bazen hiç ödül olmadığı gibi tam tersine bedel ödeyerek o bakım

vermeye devam etmeleri gerekiyor.

Eee, hastalarımız bazen çok ajite olabiliyorlar.

Mesela banyoya girmek istemiyor. Pek çok temas hastasını

yaşadığımız şeydir bu. Ya biz savaş alanı 10'a çıkart

dönüyor ortalık tabii ki hani banyoya sokmak istiyor, bakım

veren diğeri girmek istemiyor ya da işte yemek yedirecek, ilacını

içirecek yaşlı kişi demaslı kişi bunların hepsi ne direniyor,

bazen vuruyor. Bazen itiyor, şimdi dikiyor ya

da bağırıyor ya da bazen nadiren olmakla birlikte bazen hani

küfürler işitebiliyorlar. Hani bütün bunların içerisinde o

emeği de vermeye devam etmek zorundalar.

Gerçekten hani demansa bakım vermek çok çok çok özel bir

durum. Ben uzman olarak sorayım, hocam

ne yapmadı böyle durumlarda? Çok çalışmam gerekiyor.

Yani hakikaten şöyle söyleyeyim. Ve çok klasik bir lafı olacak

bir uzmana başvurmalarını ödedikçe neden?

Çünkü demansı anlamak çok zor. Yani ben hani yıllar sonra her

sene biraz daha fazla anladığımı fark ediyorum.

Biraz daha fazla hani empati kurabildiğimi fark ediyorum.

Daha gençken bu kadar kolay bakım verenlerle empati

kuramıyordum. Belki yaş almak deneyimle ilgili

bir şey bu yaşlanmakla da ilgili.

Şöyle bilmeyince de mansın nasıl bir şey olduğunu bilmeyince o

reaksiyonlar çok fazla çıkıyor. Şöyle.

Bana bağırdı vardı kişi siz değilsiniz.

Hani bunu anlatıyorum işte bana çok kötü davrandı.

Bana vurdu ya vurduğu kişi orada siz değilsiniz.

Orada itiraz ettiği başka bir şey var aslında kişiye de itiraz

etmiyor. Korktuğu bir eyleme itiraz

ediyor anlamadığı bir eyleme itiraz ediyor.

Şüphe duyduğu bir eyleme itiraz ediyor.

Mesela banyoya girme banyoya gir.

Şey ettim hocam diye işte gelen çok yakın şey oluyor.

Bakım verenler oluyor. Bakın her tarafım çizik

içerisinde diye gösteriyorlar. Bana bir banyoya girdirmenin

bedeli böyle bir şeye ve tam orada korkuyor o hasta yani

bunun kendisiyle ilgili olmadığını anlatmak gerekiyor.

Bu daha çok basit şeyler, daha daha karmaşık aile ilişkilerini

de içine alan şeyler olabiliyor. Tabii mesela hep ilişkileri kötü

olmuş, hep o kızıyla biraz. Mesafeli biraz çatışmalı bir

ilişkisi olmuş fakat genelde de gördüğümüz hep bu çatışmalı

ilişki yaşayanlar, sıkıntılı ilişkili yaşayanlar da bakım

veren oluyorlar, o olabiliyorlar.

Eee orada hani ne kadarı kişiye çıkan tepkiye ne kadarı durumun

kendisine yapılmak istenen eğilimin kendisine ya da

anlamadığı için ortaya koyduğu bir tepki.

Kişinin bazen onları konuşmak gerekiyor.

Orada hani ben hep şeyi söylüyorum demas kişiliğin

üstüne gelir, yani demas kişiliği kapatır.

Ikisi de ben de bazen hani o sizin anneniz ya da babanız

tanıdığınız anneniz ya da babanız değil artık biliyorsunuz

filan dediğimde şöyle bir şeyle de çok sık karşılaşıyorum

yalnız. Tabii kişiliğin üzerine gelen

demas elbette onun toplum içindeki her türlü reaksiyon

formasyonunu, kibarlığını işte ve toplum içindeki maskesini de

bazılarını ortadan kaldırıp kişilik özelliklerini de daha. 6

çizili karakterize hale de getirebiliyor bazen yani huysuz

olup bunu güzel örtbus eden bir insan artık örtbas edemiyor.

Örneğin gizleyemiyor. Dolayısıyla bazen şununla da çok

sık karşılaşabiliyorum. Karşılaşabiliyordum.

En azından çalıştığım zamanlarda.

O sizin artık anneniz ya da bildiğiniz anneniz babanız değil

dediğinde. O bilmezsiniz eskiden de böyle

iyi düşüyormuş özellikleri ben çocukken de böyleydim filan

diye. Onların çocukken yaşadığı

çatışmaların daha da belirgin olarak.

Ortaya çıkarıldığı ya da gözlerine sokuldu bir durum

oluşuyor. Buna direnmekte son derece de

zor. Onların da ayrıca bir tür terapi

süreci yaşanıyor. Neredeyse bazen.

Tabi çok haklısınız. Çok haklısınız tüm artık.

Bize zor bir yas dönemi denebilir mi?

Araya giriyorum ama yani yavaş bir kayıp olmakla beraber

komplike olabilecek bir yaz eğer yani çok olumlu bir ilişkileri

yoksa veya karmaşık bir ilişkiyse önceki.

Çok doğru çünkü deması da hep bir sosyal ölümden bahsediliyor.

Yani kişi orada ama aslında bir kabuk halinde.

Eski kimliği kişiliği kaybolmuş durumda.

Eski anneyle babayla iletişim kuramıyorlar.

Tam timuçin abinin söylediği gibi artık tanıdığı anne değil.

Tanıdığı baba değil hele dedi. Yandan da çok karakteristik

özellikleriyle de gözlerini batan yanlarıyla da tam da onlar

yani çocukluğumda tam da hani yaşadığı çatışmayı bugün

yaşadığı yeniden yaşadığı halde tam onlar ama.

Onlar değiller. Tabii çatışmalı ilişki varsa çok

daha zor ama çok iyi bir ilişki varsa da çok zor oluyor.

Tam da sizin işte ayrı birden bahsettiğiniz gibi, hele de

zihni iyi, kapasitesi yüksek, pek çok yetisi olan hep hani

bağımsız olmuş, güçlü olmuş, özgür durmuş, ayağının üzerinde

durmuş bir babayı, bir anneyi, hani demansa kaybetmek gerçekten

çok zorlayıcı bir şey. Yani gözlerinin içerisinde

içinin boşalıp bir kabuk haline düşmesini görmek çok zor.

Dışarıdan da şöyle şeyler geliyor, tabii işte zor

dediklerinde ama bak ne güzel işte hayatta yanında senin

yanında hiç öyle değil. Aslında hem yanında değil hem de

çok inanılmaz bir hani bakım sorumluluğu vardır.

Bakım yükü var orada çektiği başka türlü sıkıntılar var ve

zorluklar var. Kişilerin hakikaten çok uzamış

bir yas dönemine dönüşebiliyor. Hasta kaybedildikten sonra çok

keşkeler bir hastam olmuştu. Benim karı koca erkek demansı

olmuştu hafif böyle frontal şeylerinin de ağır olduğu

alzheimer front o temporal dems. Pardon, alzheimer frontal

varyantının olduğu bir hastaydı. Çok zorlamıştı.

Ikisi de 80 küsur yaşlarında 2 insan.

Hani bu bey işte büyük abdestini yapıp temizlenmeden üstüne basıp

dolaşıyordu. Evde ve 80 yaşındaki karısı da

devamlı bunun temizliğiyle uğraşmak zorundaydı.

Bir gün dayanamış ayağını hafifçe vurmuş.

Bu bu 2 kişi birbirlerini çok seven bir çifti ayağına şöyle

azıcık vurmuş ve bundan sonra bana geldi.

Büyük bir utanç içerisinde bunu itiraf etti.

Eşi ve çok çok ağladı. Kısa bir süre sonra da hastayı

kaybettik. Ben 2 seneye yakın o ayağına

vurmayla çalıştım. Yani eşini gördüm ve ellerim

kırılsaydı da o ayağına ben vurmasaydım da çalıştım ki

dediğim gibi hani öyle ciddi bir şey değil.

Çünkü küçücük bir uyarı gibi bir şeyden bahsediyordu.

Dolayısıyla zor. Bir de.

Şöyle kadınlar için daha zor, belki bunu şimdiden gündeme

getirmek iyi olur. Çoğunlukla bakım verenler kadın

sadece bizim ülkemizde değil, pek çok batı ülkesinde de aynı

şekilde hep bir bakım emeği hep kadınların üzerinde.

Yani ailede işte çocuk olsun eş olsun yaşlı birisi hasta, birisi

olsun genellikle bakımı kadınlar üstleniyor.

Şimdi bakım herhalde literatüründe çok iyi bilinen

bir şey. Kadınlar ve erkekler aynı

şekilde bakım verem olmuyorlar. Bunu kendi proteinde de ben çok

görüyorum. Erkeklerde şöyle sabah

kaldırdım, kahvaltısını yaptırdım.

Işte ilacını içirdim, altını temizledim, banyosunu yaptırdım.

Gecede yatırdım. Hani çok tatmin oluyorlar.

Erkekler bundan yani bir takım o fizikse ihtiyaç karşılıklarında

iş bitiyor. Genel konuşuyorum, herkes böyle

değil elbette ama kadınlarda ise yemeğini yedirdim de bitmiyor,

sevdiği şeyi yapamadım bugün. Işte ilacını içirdim ama çok zor

içirdim. Boğazına su kaçtı, ne bileyim

banyoya girdirdim ama çok iyi yıkayamadım işte çok

sıkıntılıydı. Hızlıca çıkartmam gerekti.

Gibi hani kadınlar böyle bir ben üzerime düşen vazifeyi yaptım.

Işte şunları şunları yerine getirdim, içim rahat

diyemiyorlar. Genellikle kadınlarda hep bir

karşıdakini de tatmin etme mutlu etmeyen 10'a çıkart manevi

olarak da bir şeyler katma sorumluluğu var.

Bunun ağırlığını kadınlar çok yaşıyorlar ve ben kendi

pratiğimle bununla çok fazla uğraşıyor erkeklere göre.

Nadiren hani böyle işin bu tarafına bakan erkekler çıkmıyor

mu? Evet çıkabiliyor onlarda ama

daha şöyle örnekler görüyorum, yani en iyi gördüğüm erkek bakım

verenler bunca yıl bizim Köroğlu bana baktı.

Şimdi benim köroğlu'na bakma sıra diyorlar.

Mesela hiç hayatı boyunca mutfağa girmemiş, eline bir

kaşık alıp da tercihe karıştırmamış, çok çok tatlı,

yaşlı amcalar beyefendiler geliyorlar ve.

Artık benim sıram geldi deyip yemekte yapıyorlar.

Evde temizliyorlar işte evdeki. Hasta olan eşlerinin karılarının

altını da temizliyorlar ve hiç gocunmuyorlar hiç sunmuyorlar

ama az bu örnekler bu örnekler son derece da az.

Kadınlar tarafında bu rutin. Tövbe evet, genel bakımdan kadın

olduğu için ama ilişkileri iyiyse herhalde özellikle böyle

oluyor değil mi? Orası da çok güzel, orası da

ayrı bir ayrı bir hikaye tabii ki çünkü.

Eş, özellikle eş bakım verenlere baktığımızda da işler çok

karmaşık. Tabi yaşanan ilişkiye göre çok

değişiyor. Hani hep iyi anlaşan bir çift

olmuşlarsa eğer. Bakımın yükünden çok o kişiyi

kaybetmenin yazı ön plana çıkarır.

Yani benim işte güzel, yakışıklı kocamı kaybediyorum.

Ne bileyim aklını yitiriyor. Halbuki 10'a çıkart çok

güvenirdim. Onun aklına çok güvenirdim ve

onun koruyuculuğuna çok güvenirdim gibi şeyler o yaz çok

ön plana çıkıyor ama kötü bir ilişki varsa hele işin

içerisinde şiddet varsa evliliklerin ilk yıllarından

itibaren. Orada kadın bakım verenler çok

çok zorlanıyorlar. Ama zaten hani genel olarak

yaslan da biliyoruz ki bir ilişkide ilişki kötü şey o zaman

yas daha ağırdır zaten genellikle.

Çünkü keşkeler hesaplar vesaire burada hani gitmeyip önünde

duran sağlığın kaybıyla gelişen bir yasa olduğu için.

Yani o zaten bütün o hesapları bize şu anda yaşanabileceği bir.

Mecranın da tam ortasında kendilerini buldukları hep yeni

bir durum öyle değil mi? Bir yandan da.

Şöyle oluyor, bazen, yani bazı kadın bakım verenler çok

yıpranıyorlar. Çok üzülüyorlar.

Bunca sene çektim, şimdi de çekiyorum ya çok farklı tepkiler

çıkabiliyor orada. Bunca sene eziyetini çektim.

Hala eziyetini çekiyorum. 80 yaşındayım hala eziyetini

çekiyorum. Hani isyan edenler üzülenler

olabiliyor. Şöyle şeyler dile de

karşılaşıyorum. Hani şiddet görmüş, iyi bir

evlilik yaşantısı olmamış de her görmemiş saygı görmemiş

kocasından ama yine de onun bu hale düşüşüne çok üzülen.

Mesela kadın danışanlarım da oluyor yani evet bana çok eziyet

etti doktor hanım ama onu yine de böyle görmek işte dağ gibi

bir adamdı ve şimdi böyle hani altında beziyle işte yemeğini

bile yemediğini görmektiğim. Bu işte.

O çok üzücü geliyor diyenler oluyor ama önemli bir grup da

var ki. Onlar da şöyle bütün acısını o

son dönemden çıkartan bir grup da oluyor.

Yani sen bana vurdun. Şimdi ben de senin ellerine

vuracağım senin ayaklarına vuracağım.

Hani öyle bir grup ya da bakmayı reddediyorlar.

Bunca sene bana eziyet etti. Hani şöyle reddediyor derken

evden atmıyor şey yapmıyor ama bakım sorumluluğunu çocuklarına

veriyorlar. Ben bununla uğraşamam diyor ya

da çok ciddi ihmaller görebiliyoruz mesela.

Aslında ihmal etmesindense sorumluluğu bırakmış.

Tabi çok daha sağlıklı bir davranış biçimi geç kalmış bir

boşanma ama. En azından daha.

Kolay diyebilirim o açıdan. Bir de leman başladığı zamandan

itibaren. Iıı, bütün bilişsel yetiler ve

beceriler ortadan kalkmadığı için temasım başladığını ve

ilerlemekte olduğunu bilen kişilerin gözünden.

Ve diğer bakım verebilecek kişileri de.

Konuşsak diye aklıma geldi. Önce ilkini sorayım.

Yani diyelim ki alsayan merdemansı başlamış olan

birisinin yaşantıları. Iıı o da konuşmaya değer

herhâlde dimi. Yani ne yapılmalı anlamında?

Hayır, hayır, onun öznel yaşantısı yani.

Önceki yanında. Müsaade becerilerinin

yetilerinin ortadan yavaş yavaş kalkmakta olduğunu bilen ve

bunun adının demens olduğunu ve gidişatını bilecek kadar da

eğitim. Verirsinden.

Bahsedersin evet ilgi sahibi olan.

Şey diyeceğim, sanırım bu başlangıç yaşamasında çoğu hasta

bunun farkında olmuyor. Yani unutkanlığından da farkına

varmıyor. Çoğu zaman yakındakiler daha çok

farkına varmış oluyor. Eee, onu hatırlatacak şeyler

söylediğiniz zaman genelde öfkeleniyorlar ya da sorular

sorduğunuz zaman yani basit bir mental test yaptığınız zaman

hani oradaki sorular aslında bazıları çok basit sorular, hani

bizim vital şeylerimiz hani bilmemiz gereken şeyler aslında

hani örneğin günü saati ne bileyim onun dışında.

Bulunduğumuz yeri ya da kişileri bilmemiz hani bizim için elzem

olan hani bilgiler, bazen onları bilemediklerinde çok fazla

öfkelenebiliyorlar. Hani niye bunlar bana

soruyorsunuz? Ben bunları biliyorum zaten gibi

şeylerle. Tamam yani o zaman tepkilerden

biri öfke diyebiliriz herhalde. Şöyle aslında tam da ben de

tahsin'i yaklaştığı yerden söyleyecektim.

Bir şeyler kötü gidiyor. Ben bir şeyleri kaybediyorum.

Aşaması devastan önceki o hafif bilgisayar bozukluk aşaması

aslında. Yani demas hani işlev kaybı işin

içerisine girdiğinde çoğunlukla içiyor kaybıyla gelen bir şey.

Yani çok çok büyük bir çoğunlukla kişi oradan artık iç

görüsünü kaybediyor aslında. Bu ııı the filminde de onu çok

net görürüz baba asla kabul etmez işte saatini yanlış yere

koyduğunu asla kabul etmez. Hizmetçiyi suçlar bakıcısını

suçlar saatimi aldım diye aynen böyle.

Yani o içgüdü çok nadir oluyor. Cemal bey ya da pek alsimide

olmuyor da mesela diğer tür mesela maskülerde maslarda.

Aslında aklımda o vardı. MC ı ve baskılar de vans yani

hafif bilişsel bozukluk. Onları da anlatsan ne iyi olur?

Tabi ki MC ı dediğimiz yani mald kognatif'in permanent ya da

hafif bilgisayar bozukluk diye çevrilen durum aslında

alzheimerın öncülüğü bir durumu ifade ediyor.

Kişinin bilgisi işlevlerinin bozulmaya başladığı yavaş yavaş

bozulduğu ama henüz işlevselliğini kaybetmediği ve

henüz içgörüsünün de yerinde olduğu bir dönemi ifade ediyor.

Şöyledir, benim çok hastam vardır böyle. 2 sene, 3 sene 4

seneye gelirler bana ben unutkanım ben unutkanım ben

unutkanım işte şöyle kötü böyle kötü sonra ara bize hangiler bir

bakarım. Bir gün kapımda belirir yanında

kızı ya da oğlu ya da eşi nasılsınız derim.

Çok iyiyim, artık kalmadı. Unutkanlığım, eşi karşı

işaretleri yapar. Niye?

Çünkü artık hakikaten de mansa dönüşmüştür.

Tablo içgörü tamamen kaybolmuştur artık ondan sonra

unutkanlık hani hastanın sorunu değil artık yakınlarının sorunu

olmaya başlamıştır. Asküler de mastı da şey

etkilenmez, kayıt etkilenmez. Alzheimer daha farklı olarak

hipo campal bir. Hasar yoktur, baskılar demez.

Ama daha geniş su pratik ağlarını etkilenmesiyle bir

dikkat bozukluğuna bağlı unutkanlık vardır.

Bu hastalar çok farkındadırlar ama bu tarz vasfilerdemansa yol

açacak kadar ağır bir baskılar hasar varsa beyinde zaten ufak

ufak böyle hafif depresyon, depresif tepkiler de ortaya

çıkmaya başlar ya da tuhaf bir hani o aldırmazdık.

Galibi ilgisizlik, kayıtsızlık, aldırmazlık hâli de ortaya

çıkmaya başlar ama yine. Alzheimer gibi içgörüyü

bozmadığı için maskelerde masa hastaları gerçekten hani durumun

farkında olurlar. Peki bir şey geliyor aklıma

senin deneyimin geniş olduğu için mesela daha önce zihniyle

işini yapmakta olan okuyan yazan ve buna çok berbalamış hayatında

en önemli şeylerden biri bu olan kişiler.

Eee diyelim ki hafif kombinatif bozuklukta filan.

Herhâlde depresyon veya yas gibi reaksiyonlarda gösteriyorlardır,

değil mi? Gösterebiliyorlar.

Kimisi o depresyona kendini kaptırabiliyor.

Kimisi bir şeylerin farkında olup onu telafi edici

mekanizmaları çok devreye sokabilen de oluyor.

Eğer özellikle zihniyle çalışmaya alışmış insanlarsa

mesela daha çok okumaya çalışıyor.

Daha çok işte el işleriyle uğraşmaya başlıyor, öğrenmeye

çalışıyor, aktif kalmaya çalışıyor.

Hani çok farklı şeyler görebiliyoruz orada.

Abla ben bir şeyi merak ediyorum da, örneğin bu yani nasıl desem

bu? Şeyleri, unutkanlıklarını

gizlemek ya da hani kompanse edebilmek için örneğin not tutan

hastalar oluyor, 10'a çıkart denk geliyormuşsunuz bilmiyorum.

Hani sen şey gibi oluyor artık o şeyler notlar.

Zihnin bir uzantısı haline geliyor yani hani beyinlerine

kayıtlıysa orada da o kayıtlı oluyormuş gibi geliyor bana.

Sizin gözlemlediğimiz öyle bir şey var mı onu merak.

Ettim. Bir saha bozukluğun tanımında

bile vardır ya tahsincim yani faxbookları açtığında bu hastaya

daha fazla ajanda kullanırlar. Daha fazla hatırlatıcı

kullanırlar diye çok klasik bir tanımı vardır.

Hafif bilgisayar bozukluk döneminde hakikaten daha çok

kullanıyorlar. Yani çok net anlatırlar.

Eskiden çıkardım markete gider 10 kalem şuyu alır, gelirdim

artık her şeyi yazıyorum. Eskiden bütün randevularım

aklımdaydı. Şimdi takvim ve işaretlemem

gerekiyor. Ya da küçük not kağıtları aldım.

Artık buzdolabına yapıştırıyorum ki yapacağım işi unutmayayım

şeklinde ekstradan mutlaka bir şeyler yapmak istiyorlar

gerçekten. Prote küçük bir müzik molası

vereceğiz. Bugünkü müzik parçası olarak

miny miden nothin love dinleyeceğiz.

Daha sonrasında tekrar birlikteyiz.

Müzik arasından sonra tekrar birlikteyiz sözü cem hocayı

bırakayım. Lütfen.

Kültürel farklara da bakmak iyi olur diye düşündüm.

Şimdi hem Tahsin temas takip ediyor.

Hem de özlemin çok geniş tecrübesi var.

Uzun tecrübesi var. Ne dersiniz?

Almanya nasıl Türkiye nasıl? Gibi ya da yani evet biz hani

Türkiye hakkında epey konuştuk. Şimdi de her yerde öyle olmasa

gerek. Tam aynı olmasa gerek

reaksiyonlar ne dersiniz? Özlem Tahsin bilmiyorum.

Bir tahsincim sen mi başlamak istersin?

Ben mi? Başka ben yani benim en çok

dikkatimi çeken şey şu, yani Almanların yaşam süresi uzun

beklentileri de çok uzun. O yüzden örneğin 95 yaşında

birine alzaymır teşhisi koyduğunuzda ağladığını

görebiliyorsunuz. Benim en çok şaşırdım.

Ellerden biri var çok güzel. Türk güzel.

Şey olarak da. Yani benim en azından kliniyen

olarak test yaparken en çok zorlandığım şey eee bana gelen

eee buradaki türk hastalar genelde eee 60 civarında buraya

gelen işçi. Ya da işçinin eşi olarak buraya

gelen kişiler. Altmışlı yıllar diyorsun

altmışlı. Yıllardır altmışlı yıllarda

aynen ya altmışlı yıllarda doğan değil de işte hani 30, 40.

O yıllarda doğup daha sonra buraya gelen kişilerden

bahsediyorum. Çoğunun hani eğitim düzeyi ııı

neredeyse hani ilkokul seviyesinde filan eee ve.

Benim en çok zorlandığım şeylerden biri bazen bir mental

uygularken filan, hani yani testere uygularken klinik

testleri uygularken en çok zorlandığım şeylerden biri.

Acaba gerçekten bu soruya cevap verememesinin sebebi, kişinin

eğitim durumundan mı kaynaklanıyor?

Yoksa gerçekten mi bilmiyor mu? Hani benim için ayırt etmek

bazen çok zor olabiliyor. Açıkçası öyle söyliyim ya benim

için onu şey bu minientalin almancasıyla türkçe'sini görme

fırsatım oldu olduğu için hani eğer ikisine bakma fırsatım

olduğu için hastalara sorma fırsatım olduğu için şöyle bir

fark var, örneğin mini mental de işte Türkçe versiyonunda

milmental dediğimiz de yani onu da kısaca açıklayayım.

Hani bu Birsel bozukluklara özellikle demas gibi

hastalıklarda değerlendirmek için yaptığımız kısa bir görüşme

formu gibi söyleyebilirim. Kullandırılmış görüşme formu

orada. Örneğin hani kişiye nerede

olduğunu soruyorsunuz, tarihi soruyorsunuz nerede olduğunu

sorarken de işte örneğini hangi ülkede yaşıyoruz, hangi

şehirdeyiz burası neresi, hangi semt biliyor musunuz?

Onun dışında işte burası neresi onu biliyor musunuz?

Bu bina ne binası biliyor musunuz?

Gibi şeyler soruyorsunuz. Benim türk hastalar en çok

zorlandığım şey yani semtin adına asla şey yapamıyorlar,

söyleyemiyorlar. %90 asla asla semt adı söyleyemiyor bunu.

Ki bizim hastanede böyle çok merkezi bir yer.

Hani manayımın tam orta noktasında bir yerde.

Eee şeyde eee bir de eee bu milimetre.

Öğrenmedikleri için değil mi? Yani bilip unuttukları için

yaşadığımız olduğu. Için kendi yaşadığı semti

biliyorum. Neyin ama?

Hani işte mangh merkezinin adına bilmiyor vesaire gibi şeyler

olabiliyor yani o yüzden. O zorluyor.

Onun dışında bir de bu mimentalin Almanca versiyonu da

şey diye soruluyor. Hangi ülkedeyiz dışında han

hangi eyaletteyiz? Şuan diye de soruluyor.

O değişik geliyor bana, çünkü hani hastalar onu da biliyorlar

yani hatta bazen şey eee eyalet bu nesland diye geçiyor.

Ülkede land diye geçiyor bazen land diye sorunca direkt şey

diye söylüyor. Hastalığı işte biz şu an bu

eyalette izleye söylüyor. Hayvan ülkeyi sormuştum falan

diye şey yapıyorum. O bir farklı geliyor bana hani

açıkçası test yaparken böyle farklılıklar var bir de.

Bakım veren açısından biraz farklı benim.

Örneğin alman hastalarının bir kısmı önemli bir kısmı hatta

yüzde ellisi falan tek başına geliyorlar.

Hani hiç yabancı birinden ya da işte yabancı biri derken işte

oğlundan, kızından ya da ne bileyim işte yanında yaşayan

birinden falan anamnez alma şansın pek olmuyor.

Hasta bana ne anlatıyorsa onu kabullenmek zorunda kalıyorum ya

da çok zorda kalırsam, örneğin aile hekiminden arayıp.

Siz ne düşünüyorsunuz filan diye sorabiliyorum onu söyleyecem.

Bu arada tabi yani çok ciddi bir kayıp olmamışsa hangi ülkedeyiz?

Sorusu türkiye'de de eminim almanya'da da öyledir.

Almanya'da öyle midir? Alman hastalığı için bilmiyorum

ama türk hastaları için öyle olduğuna eminim.

Hani bir bakayım şaka mı yapıyorsun?

Bu soruyu sorarken gibi bir müstehsin 100 ifadesiyle

karşılanır genellikle. Ben, evet ama yani gerçekten

soruyorum diye ısrar ettiğimde bazen söylerlerdi, söylemek

istemeyebiliyorlar. Komik ve basit bir soru gibi

gelebiliyor onu. Tecrübeli insanlar ama hep şey

yapıyor. Eminim sen de öyle yapıyordun

değil mi? Sohbetin içine yedirmek yani.

Yani doğrudan hangi ülkedeyiz diye sormanız cevap.

Yaptığında evet kesinlikle öyle. Işte özlemin, Amerika tecrübesi

de var aslında. Yani bunu hem şey için

soruyorum, kişilerin kendi reaksiyonları için mesela hafif

bilişsel bozukluk başladığında hem de bakım süreci bakım

verenlerin yakınların reaksiyonları.

Bakımından. Aslında şöyle ben de.

Geçenlerde dediya eribo'nun bir yaşlı bir kadının ha işçi

sınıfından bir kadının yaşlılığı ve ölümüydü sanıyorum başlığı

onu okurken yeni basıldı. Türkiye'de kendi annesinin

huzurevine gitme sürecini anlatıyor.

Çok büyük bir farkı olmadığını gördüm aslında.

Yani 4 erkek kardeşler işte kim bakacak?

Anneleriyle olan diyaloglar çatışmalar aslında çok benziyor.

Yani bütün kültürler arasında ortak olan çok fazla şey var.

Şimdi amerika'da da öyleydi. Geldikleri sınıfa göre

değişiyor. Yani daha maddi durumu daha iyi

olan ailelerden gelen yani daha doğrusu şöyle tabii kültür de

etkiliyor ama maddi durum içinde yetiştikleri sınıf da çok

etkiliyor. Daha uygun kaynakları daha fazla

korkular anksiyetilirdi. Daha az biraz da şöyle.

Nasıl söylesem onu hani daha entellektüel anlamda kendilerini

yetiştirmiş insanlara asla daha iyi başa çıkıyorlar.

Niye? Çünkü belki zihinleriyle

yapamayacakları işlerin yerine başka şeyler koymayı

bilebiliyorlar. Bakım verenlerin de işini

kolaylaştır. Evet, çok sevdiğim bir hastan

var. 23 senedir takip ettiğim. Maalesef temas tanısını ben

koydum. Hiç hiç hoş bir şey değil deman

tanısını koymak eskiden bu kadar etkilenmezdim.

Hani entellektüel olarak çok yetişmiş bir insan akademisyen

ama sanatın pek çok alanında üretimi var.

Artık hani zihnine o kadar çok kullanamıyor, eliyle

yapabileceği işlere ağırlık verdi.

Mesela bu hem kendisini rahatlatan bir şey oldu hem de

tek evladını ve eşide çok rahatlatan bir şey oldu.

Şimdi bu çok nadir gördüğümüz bir şey.

Bence bizim toplumumuzda bizim en çok eksikliğini yaşadığımız

şey bu. Şimdi bediye eribo'nun kitabında

da işte annesinin evini taşıdıklarından bahsediyor işte

kitapları, dergileri cd çalarını getirdik.

Vizyonunu getirdik. Yani ben kitapları dergileri

olan plakları olan bir CD çaları olan bir hastandan

bahsedildiğini bilmiyorum. Muhtemelen ilklerden biri

olacağım. Hani bir sürü kitabımı bir

huzurevine taşıyan kişi olacağım.

Hani mesela amerika'da da böyle bir şey vardı, insanların

hobileri vardı, yapmayı sevdikleri işler vardı.

Eee, gerçekten hani o zihinsel melekelerini kaybetseler de el

işleri elleriyle yaptıkları şeyle çok oyalanıyorlar.

Çok o tarafa aktarıyorlar kendilerini.

Bizde en çok zorlayan şu mesela işte geliyor, erken evre erken

evrenin sonları işte pek çok sorunla geliyorlar.

Karşıma bir aile ve hasta hep birlikte oturuyorlar.

Sorun şu oluyor ya amaçsızca evde dolaşıyor ya da hiçbir şey

yapmadan bütün gün evde oturuyor.

Şimdi orada tabi o hastayı oyalamam gerekiyor.

Benim neyi severdi diyorum. Hani hobisi neydi?

Yapmaktan hoşlandığı şeyler neydi hiçbir şey.

O kadar çok duyduğun bir şey ki bu mesela müzik çok kurtarıcıdır

demmaster. Çünkü müzik beynimizin en derin

yerlerinde hani depolanan yerleşen en arkaik.

Beyin yapılarına hitap eden bir şeydir ve çok kitaplarda da

yazar, benim de birkaç hastanede görmüş gördüğüm bir şeydir.

Çok ileri evre bir deman hastası bile olsa.

Eee, işte müzikle iyi bir ilişkisi varsa konuşamayan hasta

çok sevdiği bir şarkı çalındığında o şarkıya eşlik

eder. Yani dil ilçelerine önemli

ölçüde yitirmiş hastalarımın hakikaten o şarkıyı okumaya

başladıklarını söylemeye başladıklarını görür yakınları

ve bunu bir mucize gibi düşünürler aslında öyle değil.

Müzik çok acayip bir şey. Bizim böyle bir çalışmamız da

oldu. Hatta benim de jürisinde olduğum

çok tatlı bir doktora öğrencim müzisyenlerle.

Müzisyen olmayan müzikle çok da alakası olmayan 2 grubu

karşılaştırdı ve her ikisini de bilişsel yetilerin dil

yetilerinin çok farklı olduğunu gördü.

Çalışmasında böyle çok çalışma da vardır literatürde zaten.

Şeyi soruyorum, hani müzik sever mi ben?

Çünkü şöyle bekliyorum işte, halk müziği dinler, türkü sever

falan yok hocam hiçbir şeyi sevmez.

Müzik duyduğu anda kapatır. Peki el işi sever mi?

Eee işte yani yaşlı bir hanım hani ne bileyim köyden kırsal

bölgeden gelmiş bir şey. Hani el iş yapmayı sever hocam

nefret eder gençliğinde o kadar çok yaptı ki işte ördü dikiş

dikti, şimdi nefret ediyor hiçbir şey yapmıyor yani hiçbir

şeyden hoşlanmayan maalesef hiçbir hobisi olmayan ilgi

duyduğu bir şey olmayan çok insan.

Amerika'da bu kadar çok görmüyordum onu biliyor.

Biz de hobi diye bir şey yok bu tabii şöyle asla kötülemek için

söylemiyorum. Bence yaşam koşullarının ağrıyla

da ilgili bir şey, insanlar geçim derdiyle o kadar meşguller

ki çok sayıda çocuk devamlı çalışmak zorundalar.

Devamlı bir şeylerle uğraşmak zorundalar.

Hani hobi edinecek zamanları da olmuyor fakat şunu da görüyorum,

daha genç yaşlılar gelmeye başladı bana artık daha böyle 65

70 yaşları ya da şimdi hani 20 sene önce gördüğümüz 80 yaşlar

şimdi gördüm. 80 yaşlar artık aynı değiller.

Bir parça daha farklı bir bilinçle gelmeye başladı

insanlar özellikle 60 70 yaş civarında.

Işte sağlıklı yaşam tarzına önem veren, beslenmesine önem veren

biraz hareket etmeyi seven insanlar kendilerine hobi

edinmeye çalışan insanlar daha fazla görür oldum.

Tabii bunlar maddi anlamda daha. Iyi durumda olan aileleri

elbette ki yine çok yoksullukla boğuşuyorsa insanlar yine bunu

çok göremiyoruz. Öyle bir zamanları olmuyor ya bu

iyi bir şey. Çünkü hem kişiyi rahatlatan

hastalık sürecinde hem de aslında bakım veren, rahatlatan

bir durum. Zihnini kullanamadığında ellerin

elleriyle bir şey yapsın. Hani kişi o çok önemli.

Bir yakının vasıtasıyla biliyorum orada şöyle bir şey de

olmuştu fakat. Nakış yapıyor ve çok da merakla

yapıyor. Bir takım tabloları işte.

Iplerle işte ne denir 10'a çıkart gergefişler gibi o şeyle

işliyor. Nakış olarak çok da severek

yapıyor filan. Fakat mesela kararsızlık.

Çok fazla olmaya başladı. Neyi yapacağına karar verememek

bir türlü başlayamamak. Başlasa biraz götürebiliyor ama

başlama konusunda bir isteksizliği olmaya başladı.

Yani hobi olduğunda da kimi zaman bilişsel kaybın türüne

göre. Niteliğine göre her zaman

depresif olması gerekmiyor. Kişinin bazen bu tür.

Karar verememe ya da unutma. Faktörler var.

Yani o muhakeme yürütücü işle bozulduğunda zaten o el işi

yapılamaz hale geliyor ama onun tortusundan faydalanıyoruz.

El işi yapmayı seven birisine, önüne renkli kurdeleler koyup

bunları bağlar ya da bunlar düğüm olmuş, aç dediğinizde bu

ana saçma bir uğraşı olarak gelmiyor.

Evet, yani onun yakınları da mesela bunu replikle yapacağın

acaba kalemle boyayarak yapsa doldurma şeklinde yapabilir mi?

Diye bir yol buldular örneğin. Ama ondan da çok çabuk sıkıldı.

Yani bu düşünmek ve sürekli yaratıcı olmak gerekliliği var.

Bir de şeyi söyleyeceğim burada. Yani bir şey söyleyip 10'a

çıkart bağlayacağım aslında oliver sachs müzikofili de

şeyden bahseder ya. Hani böyle bir yeteneğini

kaybeden insanların? Aslında demal suluca.

Evet özellikle müzikle ilgilenmişlerse çok arkaiktir

dedin ya bir takım şeyleri hatırlamalarını kolaylaştıran ya

da kendiliğinden. Bazı hareketleri yapabilmelerini

ya da işte örneğin şeyde de kolayca bulunabilir.

Youtube'da da kolayca bulunabilir bir.

Eski balirinin rus balerininin yanılmıyorsam?

Demans döneminde kendisine dinletilen kuğu gölü böylesi ile

birlikte ebru 61 ya da 51 alzheimerın birdenbire işte kuğu

gülünün hareketlerinin yapabildiği müziğe uyduğu.

Sahneleri görmek mümkün. Dolayısıyla aslında müzik epeyce

yardımcı olan bir şey. Peki ekran nasıl yani ekrana

maruz kalmak, televizyon seyretmek bir şey izlemek.

Acaba yine otizmli bireylerde olduğu gibi istenmeyen bir şey

mi yoksa teşvik edilmesi gereken bir şey mi?

Hiçbir şey yapmamaktansa hani ekran açık kalsın benim genelde

önerdiğim şey bu oluyor abi hani?

Çünkü öbür türlüsü bir kenarda bir kanepenin bir kıyısında

uygulamak şeklinde oluyor. Daha çok belgesel

izleyebiliyorlar. Demanız hastaları çünkü konulu

bir şey izlemeleri çok zor. Hani o yakın bellek bozukluğu

olduğu için ekrana bakarken 5 dakikalık kısım zaten gidiyor.

Dolayısıyla ilgilerini kaybediyorlar.

Hani konulu bir şeyi izletmek çok zor ama işte bir tane çita

ceylanı yakaladı o hopladı aslanın üstünden kaçtı falan

filan. Hani onları bir parça daha

izleyebiliyorlar ya da en azından müzik programları

açılabiliyor. Bu çok önemli aslında ben

buradan şuna girmek istiyorum, fark ettiysek fark ettiyse

dinleyicilerimiz de bunlar çok zaman alıcı ve çok emek yoğun

işler ve bir ailenin bir bakım verenin 5 bakım verenin 10 bakım

verenin falan üstleneceği işler değil aslında.

O yüzden bu bakım. Verme konusunda.

Yükün aileler üzerinde kalması son derece de uygunsuz, hep

birlikte tükeniyorlar. Yani hastanın aldığı bakım

kalitesi de düşüyor. Orada çok ciddi tepkiler de

ortaya çıkıyor. Ikmaller ortaya çıkıyor.

Hani kimseyi suçlayamıyoruz? Ben görüyorum bazen ihmalleri

ama hani hakikaten o kadar üzülüyorum ki hallerine çünkü

hele de çünkü geniş ailelerde biraz sorumluluk dağılıyor.

Orada da başka sorunlar çıkıyor. Tabii ki işte bir oğlu

istemiyor, öbür gelini istemiyor, hastalar top gibi

böyle bir evler arasında devamlı çevrilip duruyorlar.

Bir evde çok iyi bakılıyor, öbür eve gidiyor.

Bir ay sonra 5 kilo vermiş olarak çıkıyor.

O evden falan filan işte oradaki ilişki çok iyi değil.

Hani sadece aileleri yüklediğiniz zaman bu çok bu çok

acımasız bir şey. Burada kamunun sorumluluk alması

lazım. Çok da iyi aslında paralar

gerektiren şeyler de değil. Ben böyle 12 küçük örnek benim

çok hoşuma giden 12 şeyi burada söylemek istiyorum mesela

amerika'da. Huzurevleri çok yaygın.

Ben 2.000 beşte oradayken ya 50 sene önce biz de huzurevi

denince herkesin tüyleri diken diken olurdu der ediyorlardı ama

şimdi hepimiz hani huzurevine gideceğimizi de kabullendik

diyorlar. Bir süreç bizde de oluşuyor

aslında dedi. Çocuk, evet, evet, yani

hakikaten o 50 senelik süreyi bizde yavaş yavaş ucundan

kıyısında yaşamaya başladık. Huzurevi çok kötü bir şey değil.

O huzureli nasıl düzenlediğimiz çok önemli.

Eee bir benim bir çalıştığım huzurevi benim çalıştığım

üniversiteyle afiliğe idi. Diğerleri yani pek çok özel

huzurevine de biz rotasyona gittik işte.

Aylığı 5.000 $ 6.000 $ 7.000 dolarlık huzur evleri bunlar ve

bakıyorsunuz böyle bi bi sandalye oturtun jazzından

salyası akan göl üzerine açamayan bir sürü hasta

görüyorsunuz etrafta o huzurevi. Mediker mediker'in finanse

ettiği bu bir huzureviydi öyle çok hani gösterişli bir huzurevi

değil, son derecede sade basit. DG k'nın değil dimi aynen.

Öyle onun gibi onun gibi ama oraya çok iyi bir geri akça

ekibi hizmet veriyordu. Yani biz de oraya gidiyorduk,

geri aktistlerde hizmet veriyordu.

Huzurevinin şeyi şuydu, büyük birkaç tane muhabbet kuşu vardı

içeride. Böyle gösterişli halılar,

mobilyalar yok. Her şey son derece de şey sade

hatta biraz 40 dakika ama hiç böyle muhabbet kuşlu bir tane

tavşan şeyde de bahçede de bir tane koç duruyordu.

Hiç unutmuyorum. Koç bir bahçe yapmışlar.

Böyle bir yaklaşık işte 70 80 santim uzunluğunda bir duvar,

bir havuz yapmışlar. Onun için toprakla doldurmuşlar.

Bütün tekerlekli sandalyeli hastalar gelip o havuzun

kenarında duruyorlar. Eğilmeleri gerekmiyor ya

elleriyle o toprağı işeliyorlar, bir şeyler dikiyorlar işte

çiçekleriyle uğraşıyorlar. Yani bu kadar basit şeyler.

Hastaların hepsi uyanıktı. Ve bir şey gibiydi.

Orası nasıl yaşlı ya kampı gibiydi?

Eee işte top oynanıyor. Bir şeyler yapılıyor falan

filan. Yani bunlar çok yapılabilir

şeyler. Işin gösterişine kaçmadan işin

mantığını bilerek bilen kişiler de ortaklaşa çalışarak

yayılabilir. Bugün izlediğim bir programda

sevgili özgür arın bahsediyordu. Akdeniz üniversitesi'nden

geanteoloji'den özgür işte Uruguay ve finlandiya'da mesela

çok iyi bir bakım modeli geliştiğinden söz ediyordu.

Çok ayrıntısını bilmiyorum ama son derece de iyi entegre olmuş

bir bakım sistemi. Vergilerle finanse edilen bir

bakım sistemi. Bir diğer örnek mesela

hollanda'da, amsterdam'da sanırım başka bazı Avrupa

ülkelerinde de yayınmaya başlamış.

Şöyle bir demas köyü. Etrafı böyle yüksek duvarlarla

çevrili güvenlikli bir yer burası.

Evler var bir mahalle havasında işte sinema var, market var,

kuaför var, kafe var. Yaşlı insanlar yaşıyorlar

burada. Dışarı çıktıklarında yani

çalışan market çalışanı aslında sertifikalı bir hemşire demasta

nasıl uğraşacağım? Çok iyi bilen bir hemşire, bir

diğeri sosyal hizmet uzmanı bir tür turu var.

Şov benzetmesi yapılmış. Yani evlerinde ve bir mahallede

yaşadıklarını düşünüyorlar. Hep bir gözetim var başlarında

henüz çok çok ileri evrede değiller.

Ama mesela çok tabii pahalı olduğundan söz ediliyor ama çok

pahalı olmak zorunda değil. Yaygınlaştırılabilir böyle

şeyler. Hani bu tarz şeylerin çok

yaygınlaşması gerekiyor. Bu bakım yükünün ailelerin ve

kadınların üzerinden çok alınması gerekiyor hakikaten.

Benim burada gördüğüm birkaç tanesinde yaşlıların hep

birlikte oturup televizyon seyretmekten başka bir

aktiviteleri yok maalesef. Şimdi yüksek ücretler ödenen bir

yerde aslında mobilyaya ya da içerideki olup biteni değil de

faaliyete yatırım ve para harcanıyor olmasının çok önemli

olduğunun altını çizmek lazım. Herhâlde burada değil mi?

Tabi ağabey çünkü özel özel şirketlere bıraktığınıza ister

istemez kâr kar maksimizasyonu devreye giriyor.

Kadın 2 çok hoş mobilyalar her şey.

Dikkatli ama insanlar sadece televizyon.

Peki SGK deyince ve mediker deyince akla geliyor.

Şimdi bizdeki olanaklar nasıl? Devlet huzurevlerinde mi?

Evet, evet, yani her ay devam rahatsız için.

Çok az parlak değil ama oralar işte mesela afiliğe çalışmalarla

oralar çok kalkındırılabilir. Yani hani bu bu bu işe

koşabileceğiniz bir sürü insan var.

Bir sürü sosyal hizmet uzmanı var yani.

Hemşireler var. Bu bu aslında sonuçta bir tercih

meselesi, yani ekonominin tercihi ne yönde olacak?

Kamu kaynaklarını mı kullanacaksınız?

Vergileri doğru yere mi kullanacaksınız, yoksa hani özel

teşebbüsü mü şey yapacaksınız, harlayacaksınız.

Diğer taraftan özel teşebbüs olsun.

Elbette ki hani çok lüks yerlerde yaşamak isteyen, bunu

tercih eden, parası olan bir sürü insan vardır ama.

Bakın bir hak, yani bir ayrıcalık olmaması lazım.

Bakımın bir hak hakikaten bak sosyal.

Devletin gerekli bir de bu. Kadar prim ödedikten sonra o

kadar çalıştıktan sonra bir zahmetle bir hak olsun.

Yani artık insanlara bir bakım verilsin diye düşünüyor insan.

Yani gerçekten. Ama yok değil mi işte yok yani

sonuçta. Yani.

Örneğin. Ben almanya'yı çok konuda

eleştiriyorum. Bu konuda da eleştiriyorum.

Yani hani primler yüksek ama hani hala bence Avrupa

ortalamasının altında bir şeyi var.

Hizmet şeyi var bu konuda. Sosyal anlamda geri dönüş zayıf.

Demek istiyorum yani geri dönüşün zayıf olmasının sebebi

büyük ihtimalle bürokrasi hocam bu arada yani hani çok yavaş

işleyen bir bürokrasi olduğu için hasta olduğunuzda da o

bürokrasinin yavaşlığını fark ediyorsunuz.

Yani bir şeye başvurduğunuz zaman 6 ay sonra filan cevap

veriyorlar. Hani böyle yavaş yavaş işliyor.

Her şey çok eleştirilebilecek bir yanı var.

Yani bence zaten dünyada ideal sağlık sistemi diye bir şey yok.

Yani hani sürekli eleştirebileceğiniz bir sağlık

sistemi bulursunuz. Yani ben şu an Almanya sağlık

sistemini de eleştiririm. Benim söylemek istediğim şey şu,

büyük ihtimalle ama son zamanlarda benim dikkatimi çeken

ve beğendiğim bir şey. Uygulama şu var.

Onların evde bakım hizmetlerini maksimum seviyeye getirmek için

bir çaba var. Büyük ihtimalle evde hastalara

tutup onların bakımını orada devam ettirmek, büyük ihtimalle

sağlık sistemine daha az yük getiriyor.

Örneğin bir şeyi almak yerine hani nasıl desem bir huzurevine

yada başka yeri almak yerine direkt olarak evde bakımını

üstlenebilmek daha çok. Daha az yük getiriyor.

Açıdan hani o destekleniyor. Örneğin bizim hastanede de var,

başka hastanelerde de var. Şöyle bir sistem var örneğin.

Bizim tepk diye bir tane şey var, ekip var.

Onlar işte bu şey oluyor. Nasıl desem?

Servis eş değeri tedavi diye bir ııı diye çevirebileceğim bir

şey. Örneğin doktorlar, hemşireler

arabalara biniyorlar. Hastanenin tahsis ettiği

arabalara gidiyorlar evleri ya da işte o huzurevlerini

dolaşıyorlar. Hani hastaların herhangi bir

sorunları, sıkıntıları varsa onu tedavi etmeye çalışıyorlar.

Buna ek olarak bir de sağlık sigortalarına zaten atamış

olduğu şeyler var. Evde bakım hizmetleri var, onlar

da destek oluyorlar. Bizde de var evde bakım

hizmetleri aslında. Ama bizde daha çok.

Mutfak. Yani biraz şey gibi kullanılıyor

hocam hani eee nasıl desem? Hastanın bir sorunu var, hani

evde bakılsın gibi kullanılıyor. Koordine de işlemiyor aslında.

Yani bütün bunlar aslında çok basamaklandırılabilir.

Evde bakılabilecek durumda olan evde olmayı tercih eden

kişilerdi zaten. Genelde evde bakım

özendiriliyor. Hani bana da çok sık sorulan

sorulardır bunları hocam hangisi?

Çok basit bir şey söylemez. Size tanıdığı sürece evinde

olmanın keyfini çıkardığı sürece evinde olmayı, isteği sürece

istediği sürece sizin de gücünüz yettiğince tabii ki evinizde

tutun. Ama şöyle bir şey de olabilir,

mesela ben kendim için düşünüyorum.

Evde yaşamak çok zor hale geldi. Zihinsel yetilerim de iyi ama

yaşlık zor bir dönem. Hani insanın çok akranında

kalmıyor. Çok yalnızlıkta çekmeye başlıyor

pek çok yaşlı insan. Gençlerle çok ortak şeyleri de

paylaşmıyorlar. Bu durumlarda aslında huzur

evleri çok güzel olabiliyor. Yani benim etrafımdan da mesela

işte bu emekli sandığının çeşitli yerlerde huzurevleri

var. Ankara'da da var, izmir'de de

var. Oralara gidenlerin çok mutlu

olduğunu biliyorum ben, çünkü yalnızlıktan kurtuluyorlar.

Yıllarca bekledikten sonra ama galiba dimi yani sıra beklemek

zorundalar. Evet, evet.

Evet, hani bunlar arttırılsa? Çok güzel örnekler bunlar.

Hani eşiyle gidebilir. Kişiyi illa tek başına gitmek

zorunda değil. Hani orada bir arkadaşlık ortamı

buluyorlar, hep birlikte eğleniyorlar.

Yani eee. Evde olmak güzel ama evde olmak

demek bir odaya kapanıp yalnızlık çekmek demekse bence

çok da hani orada ısrar etmemek gerekiyor.

Çok tuhaf zamanlara geldik tabi sosyal kelimesini cümle içinde

kullandığınız zaman bile. Bütün.

Çok acayip bir şey söylemiş gibi oluyorsunuz?

Sosyal devlet dediğiniz zaman birden bire sanki Sovyetler

birliğine intisaf etmişsiniz gibi veriyor.

Ağaba oluşu. Halbuki sosyal en hani Amerika

gibi kapitalizmin beşiği neyse baş uygulayıcısı olan bir

ülkenin bile son derece sosyal bir devlet olarak çalıştığı bir

örnek hatırlıyorum. Böyle bir psikiyatri öğretim

üyesi abimizin babası amerika'da tek başına yaşıyor idi ve.

O kişi bir süre işte elektrik faturasını mı aksatmış tüm

faturasını mı aksatmış birtakım problemler olmuş.

Bunun üzerine elektrik idaresi işte ya bu adam niye

faturalarını aksatıyor diye eve bir şey oldumuşlar.

Kontrol memuru, kontrol memuru ulaşamayınca sosyal hizmetleri

aramış ve Sosyal Hizmetler devreye girip bu adamcağıza

evinde aslında bütün bunları yapamayacak kadar şaşkın

vaziyette bulup. Alıp bir hastaneye yatırmışlar

ve işte onun türkiye'deki oğlunu aramışlar.

Ben de o gün onun. Arandığı yerde oturuyordum.

Tesadüfen telefona ben çıktığım için benim haberim oldu.

Aslında onu arıyorlardı. Neyse haberdar ettik oğlu gitti

amerika'ya bu adamcağız aldı türkiye'ye getirdim fakat

olmadı. Tabi Chicago istanbul hepsi

birbirine girdi ve olduğundan daha kötü bir hale gelince onu

yeniden amerika'ya götürmek ve bir yere yerleştirmek zorunda

kaldılar. Sen söylemek istediğim şey

basitçe elektrik faturasını. Ödeyemeyecek bir kafa

karışıklığının burada ne oluyor? Bu evde ne olup bitiyor diye

bakacak kadar sosyal devlet olmak bile bazen yeterli.

Hani sosyal deyince. Keşke çok artsa bunlar ve

devletimiz de gerçekten bakım verse başka yerlere para

harcamak yerine diyeceğim ama. Uzak görünüyor çok.

Hocam özelin teşvikiyle ilgili bir film önerisi vereyim, mine

hazır. Ibrahim bey size ibrahim

beylerine. Verelim.

Hocam isveç filmim var bir tane 2.015 yapımı UB adında bir adam

diye. Orada hani ana karakter UV

hakkında değil de onun yan karakterlerinden birinin işte

hasta olması, hasta olduktan sonra özel sigortanın sürekli

olarak adam işte bir şeye bakın evine götürme şeyi çalışıyor,

basması işte istiyor, sürekli bakıma.

Çünkü büyük ihtimalle oradan şey alacağım.

Izlemiştim filmi çok güzel bir film.

Isveç hani sağlık sisteminin hani çöküşüyle ilgili ya da işte

o. Özelleştirilmesiyle ilgili güzel

eleştirilerden biri onu söyleyebilirim.

Evet, evet, güzel bir filmdir gerçekten.

Sağlık sistemleri sanki şey sanayileşmenin başına doğru

geliyor gibi bir hissim var. Benim hani sağlık.

La ilgili harcamalar size ait. Hani gençliğiniz de yeterince

birikim yapın, biraz daha sigortaya ödeyin.

Devlet bu alandan elini çekseyen neredeyse hafif hafif gibi bütün

kazanır haklar geri gidiyormuş gibi bir hissim var.

Değil mi bu hızla? Ilgili değil, sadece tüm.

Dünyada da olan. Kayd daraldı sayı arttı ve.

Ne yapacağım bile yaşlar uzadı ömür artık insan yaşam kalitesi

ve uzunluğu arttı. Aslında bakınca kaçınılmaz olan

yere doğru geldik. Bir yandan tabii bu tabii sadece

demansta hastaların değil bütün şuruplı psikiyatrideki bütün

hastaların şizofreni hastasının bipolar bozukluk hastasının

obsesif kompulsif bozukluk hastasının yakınlarının da

aslında. Çok benzer dertleri var.

Bir biçimde ve hasta yakını gözüyle bakabilmek, her zaman

onların yerine kendimizi koymak çok kolay olmuyor.

Kuşkusuz günlük hayatın az evvel söylediğin uğraşısı için de.

Ama çok çok önemli, o gözle bakabilmek.

Sürekli bakım ihtiyacı içinde olanlar deyince hemen.

Fırsat bulmuşken otizmlilerin ailelerini de söylemek lazım.

Çok sivil zorluk içindeler. Özellikle daha derin otizmi olan

zeka geriliği ile zihinsel yetersizlikle birlikte

olanlarda. Ama o ayrı bir konu.

Şimdi sonuçta orada da çok ciddi bir sorun var.

Orada çok ciddi bir sorun var. Orada kişi öldükten sonra kime

emanet edeceğim sorusuyla. Herhalde.

En en acı soru karşılaşıp tam cevap veremeyeceğimiz.

En yakıcı. Keza şizofrenanslılarının

yakınları evet bir projede yakınları rahatsızlıklar için.

Çok sık duyduğumuz şeyler gerçekten.

Yani yıllar içinde çok değişiyor bitirmeden.

Bakışımızın nasıl değiştiğini anlatan ve anekdot anlatayım

size bakırköy'de bir. Hasta yakınları hastalarının

gelip bırakırlar ve. Çok da göremezler işte tabi

hastanenin uzaklığı şehrin bir tane hastanesinde olması.

Yıllar önce falan bir çok sebebi vardı kuşkusuz ama.

Eee hasta yakınlarının bıkkınlığının ve bir an önce

onları bir yere yerleştirmiş ve tedaviye bırakmış.

Onların verdiği bir rahatlık olduğu da ayrı konu kimi zaman

ulaşamayız, halk ulaşamazdık. Hasta yakınlarına çok kolaylıkla

ararız. Ararız ki fena olmayan bir

sosyal hizmet ağı vardı. Hastaneninden zaman 1.900

seksenlerde, doksanlarda da seksenlerin ikinci yarısından

sonra özellikle. Buna rağmen işte gelmiş ve hasta

yakınıyla bir türlü konuşamadığımız ve hastanın

yakınlarını bulup o zamanki asistanlarım hemen getirdiler,

konuşayım diye işte taburculuk bir takım bilgiler almak

vesaire. Siz neredesiniz?

Dedi. Hasta yatılı 15 gün olmuş, hiç

görüşmedik, konuşmadık, hiç bilgi alamadık.

Sizden dediler ki işte biz geliyoruz aslında ne zaman

geliyorsunuz? Dedim hiçbir zaman görmüyoruz,

biz hep buradayız işte biz pazar günü geldik.

A dedim evet haberim oldu. Pazar günü gelmişsiniz.

Piknik yapmışsınız hastane bahçesinde.

Hastayı kılıvanına baktı dedi ki, Allah size de yaptırsın öyle

piknik hocam dedi. Susup kaldım.

Tabi söyleyecek hiçbir şeyim yok.

Tank etmiştim. Onu anlamadığım, onun yerine

kendimi koymadığım için. Ama, evet, bazen böyle çaresizce

olabiliyor. Bugünkü aklımda böyle bir şey

söylemezdim kuşkusuz. Bunu da not sene önce başka

türlü bakabiliyor insan hayata. Ama bu da bir gerçek işte.

Güzel sohbet oldu. Teşekkür.

Evet, böyle bağlayabiliriz galiba artık kim?

Ya bağlanması aslında akşama kadar da konuşuruz.

Gayet güzel ama bir yerde de bağlamak lazım herhalde değil

mi? Belki özlemin söyleyeceği şeyler

varsa veya tahsinin de bilmiyorum biz.

Tivicinde bitirirken dedik bağlayalım dedik ama.

Şart değil, o bölümü keseriz. Allahımız varsa bağlarız

diyeceğim. Ben çok sevdiğim bir şey.

Bir ifadedir. Allahımız varsa bağlıyorum.

Eee ya çok güzel, çok güzel bir sohbet oldu.

Pek çok konuya değine bir düşündür umarım diye

düşünüyorum. Tabii çok su kaldırır konular

bunlar çok çok fazla şey var. Bahsetmediğimiz tonla sorun

müdahale edilmesi gereken pek çok alan bakım verenlere özel

pek çok konular var elbette ki. Ama ben bunca yıldan sonra ilk

defa yani. Nasıl fark etmemişim?

Bu kadar keşke daha çok sohbet etseymişiz.

Hani özlemin anlattıkları çok kıymetli de bir taraftan da hem

çok güzel anlatıyor hem velisi harika hem de çok hoş sohbet.

Evet biz daha çok sohbet edemişiz, zamana kadar yeterli

sohbet etmemişiz ya. Çok teşekkür.

Ederim valla iltifat diye söylemiyorum.

Çokluk sizin için kanaatteyim değil mi?

Evet, kesinlikle çok sağ ol. Ben teşekkür ederim, çok sağ

olun. Bu haftalık bu sohbetin sonuna

geldik. Ben bu hafta sohbeti bitirince

yine bir ressam verilsinden bahsedeceğim.

Ressam olarak bugün fertenan holdlerden resim olarak da

balentin gode darel'in hasret handaki resminden bahsedeceğim.

Önce ferdinand hobilerden bahsedeyim.

Kendisi 1.853 yılında isviçre'de bende dünyaya gelmiş fakir bir

aileden geliyor. Babasın marangoz, küçük yaşta

tüberküloz nedeniyle babasını ve kardeşlerini kaybediyor.

Annesi de daha sonra aynı hastalıktan ölüyor.

Ve. Üvey babası tarafından üvey baba

sayılabilecek biri tarafından büyütülüyor.

Iıı resim yapmaya başlıyor. Resim yapmasına sebep aslında

biraz da ekonomik olarak bağımsızlık kazanmak istemezsin.

Önceleri tunda manzara ve tabela ressamı olarak çalışıyor.

Daha sonrasında cenevre'ye taşınıyor ve burada günlük

yaşamla ilgili bir çok eser yapmaya başlıyor.

Kendine has bir tarz olan paralelizm denilen bir akımla.

Aslında anılıyor bu paralel ilgili şunu söyleyebilirim,

aslında bu bilhan montun teorisine ünlü psikolog ve

doktor bilhem montun teorisine yakın bir şey.

Aslında burada söylenmek istenen şey şu.

Genel olarak biz eee doğayla bir bütün hâlinde yaşıyoruz.

Nasıl eee doğanın kendi kuralları, silseleri varsa,

insan zihninin ve insan vücudunun da belli kural ve

silineleri olduğundan bahsedebiliriz.

Bu açıdan bir paralellik olduğundan bahsedebiliriz gibi

düşünüyoruz. Bu.

Resimleri özellikle. Doğa ve insan figürleri oldukça

dikkat çekici. Bence eee bu resimde bahsi geçen

kişi bahsi geçen. Valentin gode darell aslında

kendisinin geç dönem de tanıdığı ve hayat arkadaşı olarak bir

süre birlikte oldukları kişi bir de kızları oluyor.

Kendi valentin goodye daral. Bir kanser tanesi alıyor.

Bir kanser tanısı aldıktan sonra da.

Bu çöküş dönemine eee aslında hodler resmetmeye başlıyor.

Bu resimde onun sonucunda ortaya çıkıyor.

Bizi dinlediğiniz için teşekkür ederiz. 2 hafta sonra tekrar

görüşmek üzere kendinize iyi bakın.